Reportage Zimbabwe

Leven in Zimbabwe na Mugabe: zijn de Zimbabwanen beter af met Mnangagwa?

Zimbabwe gaat een nieuw tijdperk in na 38 jaar geleid te zijn door Robert Mugabe. Is zijn opvolger Emmerson Mnangagwa in staat het land uit de afgrond te trekken? Op de veemarkt in Harare zijn de meningen verdeeld of hij maandag bij de presidentsverkiezingen een stem verdient.

Een man draagt de vlag van Zimbabwe om zijn schouders na een bijeenkomst van de Beweging voor Democratische Verandering Zimbabwe onder leiding van de presidentskandidaat van de oppositie Nelson Chamisa. Beeld Getty Images

De Beefmaster kwijlt, ontlaadt een flinke straal urine en krijgt een stokslag op de bips. De stier stiefelt de ring in en kijkt schaapachtig naar de toeschouwers op de groene tribunes. Zwarte en witte handen gaan de lucht in. ‘Achtduizend dollar!’ ‘Negenduizend!’ ‘Tienduizend – verkocht!’

De jaarlijkse stierenveiling bij de hoofdstad Harare illustreert het nieuwe Zimbabwe, meent John Magasi, een verkoper van veevoer. De lichtbruine kleur van de stieren vormt met wat verbeeldingskracht een mengeling van het zwart en wit van de bieders op de tribunes. ‘De landonteigening van witte boeren ruim tien jaar geleden was een goed idee,  al werd de herverdeling van het land onder de zwarten niet slim uitgevoerd. De landbouwproductie kelderde’, geeft Magasi toe.  'Maar voortaan kunnen zwarte en witte Zimbabweanen zij aan zij werken. Wat je hier ziet bij de veiling, is Zimbabwe’s nieuwe bestel.’

Supporters van de nieuwe president Emmerson Mnagagwa dansen op de straten van Harare. Beeld AFP

Samenwerken

Het ‘nieuwe bestel’, dat is de slogan van president Emmerson Mnangagwa. Hij promoot een Zimbabwe dat vooruitblikt, ouwe koeien laat hij bij voorkeur in de sloot. Samenwerking is zijn credo, voor hernieuwde benutting van Zimbabwe’s enorme landbouwpotentieel. Vanaf een gigantisch billboard naast de stierenveiling belooft hij het Zimbabwe te verzorgen ‘dat jij wilt’.

De 75-jarige Mnangagwa is bij de verkiezingen aanstaande maandag de eerste nieuwe kandidaat van Zimbabwe’s regerende partij Zanu-PF sinds de onafhankelijkheid in 1980. Op de stembiljetten prijkt niet langer de naam van Robert Mugabe. ‘Een raar idee’, vindt Hillary Nangati, ‘we dachten dat Mugabe nooit zou weggaan.’ Nangati (25) runt een kopieerwinkeltje in het centrum van Harare. Voor zijn deur brak in november vorig jaar een volksfeest los, toen Mugabe aan de kant was geschoven door het leger en Emmerson Mnangagwa. ‘Het vertrek van Mugabe was magisch’, mijmert Nangati.

President Mnangagwa presenteert zichzelf in de aanloop naar de verkiezingen van maandag als evenwichtige zakenman-president na de nu eens knikkebollende, dan weer fulminerende Mugabe, de man die ruim vijftien jaar geleden de grootscheepse onteigening van witte boeren in gang zette en Zimbabwe’s economie in een duikvlucht bracht.

Een groep mensen juicht vanuit een auto na de bijeenkomst van de Beweging voor Democratische Verandering Zimbabwe. Beeld Getty Images

Geen vertrouwen in Mnangag

Veevoerverkoper Harald verwacht weinig goeds van Mnangagwa. De 55-jarige Harald (‘mijn achternaam is niet relevant’) is een witte Zimbabweaan van wie de   veehouderij werd afgepakt in 2003. Harald, met, cowboyhoed, doet zijn verhaal naast een kraampje met de eerste levensbehoeften van witte Zimbabweanen: bier, biltong  (gedroogd vlees) en witte wijn in karton van Du Toitskloof uit Zuid-Afrika.

‘Mnangagwa belichaamt de oude garde’, zo licht Harald zijn aversie tegen de president toe. Emmerson Dambudzo Mnangagwa: de vroegere inlichtingenbaas van Robert Mugabe, ‘ED’ voor aanhangers maar een man met een reputatie van gewelddadigheid onder opposanten met als bijnaam ‘de krokodil’. Natuurlijk, smaalt Harald, kijkt zo iemand, die jarenlang Mugabe’s plunderbewind stutte, nu liever ‘vooruit’ dan ‘achteruit’. Volgens Harald wil Mnangagwa zichzelf na de ‘staatsgreep’ van vorig jaar ‘legitimiteit’ verschaffen via verkiezingen.

Mnangagwa predikt verzoening aan het adres van witte Zimbabweanen. Hij hield vorige week zelfs een bijeenkomst speciaal voor de witte gemeenschap. Mijn regering is ‘raciaal blind’, zei Mnangagwa, terwijl zijn gehoor thee en muffins kreeg geserveerd. Mnangagwa maakt de herverdeling van land niet ongedaan – ook Zimbabwe’s oppositie wil hier niet aan – maar hij belooft financiële genoegdoening.

Supporters bij de bijeenkomst van de oppositiebeweging. Beeld Getty Images

Harald wil niets liever dan financiële compensatie voor zijn ‘afgepakte land’, maar moet hij daarom op Mnangagwa stemmen? ‘Zimbabwe heeft veranderingen nodig die veel verder gaan.’ Zijn stem gaat maandag naar de oppositie.  

Achter Harald  gaat het bieden op de stieren door.  Onder de zwarte bieders zijn politici van regeringspartij Zanu-PF, zoals Ignatius Chombo, minister van Financiën onder Mugabe.  Zij werden ‘boer’ toen ze de afgenomen grond van witten kregen toebedeeld. De politici hebben niet per se verstand van landbouw, ze laten de grond soms onbewerkt of versnipperen deze onder vriendjes en familie terwijl ze zelf in de hoofdstad verkeren, op afstand. ‘Cellphone farmers’, heten ze geringschattend.  Harald knarst zijn tanden. ‘Zij hebben tegenwoordig de grond en het geld.’

Zimbabwe was eens de spreekwoordelijke graanschuur van de regio. Langs de uitvalswegen van Harare zijn eindeloze akkers te zien, in vijftig tinten bruin, als waren het herfstige heides in Nederland. De akkers liggen er leeg bij, al is het lastig in te schatten of ze worden verwaarloosd: het is winter in Zimbabwe en dan wordt er sowieso weinig geboerd. In elk geval wél zo groen als een biljartlaken is de grond van Emmerson Mnangagwa, ruim 200 kilometer van Harare.

Om bij Mnangagwa’s boerderij te komen, rijden we vanaf de snelweg een keurig geasfalteerd zijpad op. Na ongeveer een kilometer dient zich de presidentiële boerderij aan. Er groeit volop wintertarwe, mogelijk gemaakt door irrigatie, wat geld vereist.

Naast de blakende akker van Mnangagwa roept een legertruck vraagtekens op over 'het nieuwe bestel' in Zimbabwe, waarbij geen landinvasies meer zouden plaatsvinden.  Deze maand nog verloor de – zwarte  buurman van president Mnangagwa zijn grond.

Een agent staat wacht tijdens een bijeenkomst van de Zimbabwe African National Union - Patriotic Front (ZANU-PF). Beeld AFP

Slechts een nieuw gezicht

Ook in Bulawayo, de hoofdstad van het zuidelijke Matabeleland, 200 kilometer verderop, is weinig over van de euforie van vorig jaar.   De eens zo bloeiende industriestad, waar in de jaren tachtig de de beruchte Vijfde Brigade van het leger van Mugabe een bloedbad aanrichtte,  ligt er verloren bij.  

Matabeleland is een blijft een gemarginaliseerde regio, vreest de 40-jarige Sithabile. Ze wijst naar het vervallen fabrieksgebouw in Bulawayo waar haar vader Jephias 35 jaar werkte. De staalfabriek ging failliet, zoals ook de textielfabrieken sloten, en de voedselproducenten, en de matrassenmaker. Grote fabriekshallen met krakende poorten en kapotte ruiten worden nu gebruikt als één- of tweemanszaakjes. Een timmerman in de ene hoek van een hal, een schoenmaker in de andere.

Sithabile stemt maandag op de oppositie. ‘President Mnangagwa? Dan kun je net zo goed Mugabe nemen. De gezichten aan de top zijn veranderd maar het systeem in Zimbabwe is hetzelfde gebleven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden