Klopt dit wel?

Leven fietsende Nederlanders half jaar langer?

Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich dankzij internet vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. De Volkskrant gaat op zoek naar hele en halve onwaarheden en probeert de zin van de onzin te scheiden.

Een deelnemer in actie tijdens het NK Tegenwindfietsen op de Oosterscheldekering in 2014. Beeld anp

Denkend aan Holland zien we tegenwoordig brede fietspaden en overvolle stallingen. Dat loont: de fietsende Nederlander kan gemiddeld een half jaar op zijn leven bijschrijven, concluderen onderzoekers van Universiteit Utrecht in een studie gepubliceerd in de American Journal of Public Health. Ook zou het Nederlandse enthousiasme voor de tweewieler jaarlijks zo'n 11 duizend vroegtijdige sterfgevallen voorkomen, aldus het persbericht dat door onder andere het AD, de NOS en RTL Nieuws tot een nieuwsitem werd verwerkt.

'Dit is belangrijke informatie om beleidsmakers te overtuigen van het belang van fietsbevorderende maatregelen', aldus onderzoeker Carlijn Kamphuis in het persbericht. 'Met zulke harde cijfers is dat belang vanzelfsprekend.' Zijn die cijfers echt zo hard?

Rekentool

De onderzoekers van het Healthy Urban Living-onderzoeksprogramma van de Universiteit Utrecht gebruikten Nederlandse gegevens over fietsgebruik als input voor de Health Economic Assessment Tool (HEAT), een rekentool van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) ontworpen om een economische berekening te maken van de gezondheidsvoordelen van lopen of fietsen. Dat doet HEAT door op basis van de ingevoerde gegevens een schatting te maken van de verminderde sterfte als gevolg van de gekozen lichamelijke activiteit.

De uitkomst van de Utrechtse studie, dat fietsende Nederlanders langer leven, stond dus van tevoren vast: dat is immers de leidraad van de rekentool. De vraag was alleen hoeveel langer.

Dit wordt als volgt berekend: HEAT gaat uit van een reductie van het overlijdensrisico met 10 procent bij ongeveer 100 fietsminuten per week. Die berekening is gebaseerd op een in 2014 gepubliceerde meta-studie, waarin de resultaten uit zeven studies naar de gezondheidseffecten van fietsen werden samengenomen. In de bewuste studies werd de uitslag natuurlijk gecorrigeerd op andere gezondheidsfactoren, zoals roken, drinken, BMI en chronische ziekten. Ook met sekse, leeftijd, opleidingsniveau en beroep werd rekening gehouden. De meegenomen studies corrigeerden bovendien op andere vormen van lichamelijke activiteit om er zeker van te zijn dat het gezondheidsvoordeel afkomstig is uit de gewoonte de fiets te pakken en niet komt door een wekelijks potje tennis.

Uit het Onderzoek Verplaatsingsgedrag in Nederland blijkt dat Nederlanders tussen de 20 en 90 jaar gemiddeld 74 minuten per week doorbrengen op de fiets. HEAT berekende voor de Utrechtse onderzoekers op basis daarvan een afname van het overlijdensrisico met 7,4 procent, hetgeen neerkomt op ruim 11 duizend afgewende sterfgevallen per jaar. Dat kan vervolgens weer worden omgerekend naar een half jaar per fietsend persoon extra.

Ziet u een bericht waarvan u denkt: klopt dit wel? Mail naar kloptditwel@volkskrant.nl.

Fietsen bij station Utrecht Centraal Beeld anp

Schatting van gemiddelden

Die 75 minuten fietsen is dus een gemiddelde (in de Utrechtse studie is dit in een tabelletje nog uitgesplitst naar leeftijdscategorie), de afnemende sterftekans is een gemiddelde, het half jaar langer leven ook, en de 11 duizend jaarlijkse doden is een schatting gebaseerd op genoemde gemiddelden. Dit alles is dan wel berekend met cijfers uit wetenschappelijk onderzoek. Ondanks de gesimplificeerde verwoording - die vooral niet letterlijk moet worden genomen - is het dus wel ergens op gebaseerd.

De wekelijkse 75 minuten doortrappen moeten niet worden geïnterpreteerd als garantie voor zes extra maanden. Wanneer een leven eindigt is tenslotte van meerdere factoren afhankelijk: rook- en drinkgedrag, eetgewoonten, uitkijken bij het oversteken. Toch kan best gesteld worden dat een rokende fietser een half jaar langer leeft dan rokende niet-fietser - gemiddeld althans.

'Zo'n uitslag kan niet naar individuen worden getrokken', zegt ook Pepijn van Empelen, senior onderzoeker bij TNO op het gebied van gezondheidsbevordering. 'Maar dit geeft op basis van de data die door Universiteit Utrecht zijn gebruikt qua populatie voldoende schatting.'

De uitkomst gaat overigens alleen over inwoners van Nederland. Dat wij door ons vele gefiets langer zouden leven dan de rest van de wereldbevolking kan op basis van deze gegevens niet gezegd worden.

Deelnemers aan de selectiedag voor De Andere Tour, een Tour de France voor mensen boven de 60 waarbij op een tandem alle etappes van de echte Tour gefietst worden Beeld anp

Harde cijfers

De Utrechtse studie heeft nauwelijks nieuwe inzichten opgeleverd, maar dat was ook niet het oogmerk. 'Het doel van deze studie was om in duidelijke getallen concreet te kunnen maken wat de voordelen zijn van fietsen', zegt onderzoeker Carlijn Kamphuis. De onderzoekers wisten tenslotte van tevoren al dat de uitslag zou uitvallen in het voordeel van de fietsers. 'We hebben het artikel geschreven met in het achterhoofd: hoe kunnen we beleidsmakers overtuigen van het belang van fietsbevorderende maatregelen?'

'Het is lastig aan te tonen wat die maatregelen precies aan baten zal opleveren', zegt Pepijn van Emperen. 'Maar in de studie wordt wel een link gelegd.' Dat het onderwerp een plek op de beleidsagenda verdiend, hebben de onderzoekers volgens hem wel aangetoond.

Dichterbij harde cijfers over de voordelen van fietsen zullen we voorlopig niet komen. De beste onderzoeksmethode zou zijn een paar duizend proefpersonen gedurende tien jaar 75 minuten per week te laten fietsen en een controlegroep gedurende dezelfde periode te verbieden een fiets aan te raken, en dan te kijken of leden van de tweede groep inderdaad eerder het loodje leggen. Maar dat is - behalve moeilijk uitvoerbaar - nogal onethisch.

Een fietser trotseert de wind bij Harlingen Beeld anp
Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.