Leven achter muur van wantrouwen

Officieel heerst er vrede in Noord-Ierland. Maar katholieken en protestanten vertrouwen elkaar voor geen cent. Het afbreken van de hoge muren tussen wijken is ver weg.

De afscheiding tussen de wijken, van beton en staal, is 8 meter hoog. Maar niet hoog genoeg. ‘Wat de protestanten allemaal gooien? Van alles. Golfballen, stenen, verfbommetjes. Mijn broer woont recht tegenover de muur. Hij komt zeker in deze tijd liever niet in de tuin.’

Marie Downey (48), een verpleegster, woont in Madrid Street, Oost-Belfast. De huizen zijn eenvoudig doch goed onderhouden. Het eerste teken dat dit een soort oorlogsgebied is, doemt op bij de kruising met Mountpottinger Road.

Daar staat een gebouw dat letterlijk is ingepakt door beton, staalplaten en kooiconstructies. De meeste ramen zijn dichtgemetseld. ‘Dat is het politiebureau’, zegt een voorbijganger. De Noord-Ierse politie, ooit uitsluitend bestaand uit protestanten, wordt door veel katholieken nog altijd gehaat.

Dit is het beruchte gebied rondom de Short Strand, een katholieke enclave die is omsingeld door pro-Britse protestantse wijken. In de verte doemen de kranen op van Harland & Wolff, waar het beroemdste schip ter wereld is gebouwd: de Titanic.

Aan de werf hebben katholieken weinig gehad. Vroeger niet, omdat de 35 duizend arbeiders vooral protestanten waren. Nu niet, omdat er geen banen meer over zijn: amper vijfhonderd.

In sociaal opzicht zou er echter veel veranderd moeten zijn. Sinds 1998 is het officieel vrede in Noord-Ierland. Protestanten en katholieken regeren samen, met enig succes. Deze maand leveren de laatste milities, met samen ruim drieduizend doden op hun geweten, naar verwachting hun wapens in.

Maar de praktijk op straat is minder rooskleurig. Er vallen misschien geen doden meer, de spanningen blijven groot. Dit bewijzen de peace lines: muren die protestantse en katholieke wijken scheiden. In 1969 werd de eerste gebouwd om gevechten te voorkomen. De Britse generaal Freeland verzekerde dat dit ‘zeer tijdelijk’ zou zijn. ‘We krijgen geen Berlijnse Muur of zoiets in deze stad.’ Hij vergiste zich.

Belfast telt nu tientallen van deze muren, vaak veel hoger dan de Berlijnse Muur ooit was; op sommige plaatsen tot 15 meter. In plaats van dat ze worden afgebroken, zijn er de laatste jaren diverse bijgebouwd, terwijl andere werden verhoogd. Er zijn nog veel meer buffers, ook interfaces genoemd, die minder goed te herkennen zijn: braakliggend land of rijen dichtgespijkerde panden. Het Institute for Conflict Research turfde 88 peace lines.

Vorig jaar verrezen twee nieuwe muren, onder meer bij een gemengde school in Noord-Belfast, die juist een voorbeeld van het nieuwe Noord-Ierland zou moeten zijn. Amper 3 procent van alle kinderen in Belfast (650 duizend inwoners) zit op een school waar ook het ‘andere’ geloof komt.

Madrid Street houdt tegenwoordig halverwege op bij Bryson Street. Daar werd al in de jaren zeventig een muur gebouwd, maar die is uitgebreid na enkele incidenten. ‘Wij zijn daar erg blij mee’, zegt Maria Downey. ‘Het geeft een veilig gevoel dat je weet dat ze niet zomaar hier kunnen komen.’

Of de vraag of ze wel eens in een protestantse wijk komt? ‘Nooit. Voor geen goud.’ En ze weet het zeker: haar kleinzoon Ruben (6) heeft nog nooit met een protestants jongetje gespeeld. Haar zwager Liam, gepensioneerd monteur van British Telecom, knikt. ‘Zelfs met de auto rijd je niet door protestantse wijken. Ook al kunnen ze niet aan je hoofd zien dat je katholiek bent, soms is de richting van waaruit je komt al voldoende om bekogeld te worden.’

Dat het conflict nog springlevend is, kan hij zo bewijzen. Hij neemt de bezoeker mee in zijn Vauxhall en rijdt naar de nabijgelegen St. Matthews-kerk. ‘Die is net gerestaureerd. Moet je kijken wat ze gisteren hebben gedaan.’ De monumentale kerkdeuren blijken besmeurd met verfbommen.

De daders wonen mogelijk aan de overkant, aan Newtownards Road. Britse en oranje vlaggen geven aan dat hier fanatieke protestanten wonen. In het speeltuintje naast Wolff Close staat Tracy (34) met zoontje Justin (5).

Hier valt een omgekeerd verhaal te horen. Ze zou zich ‘in geen miljoen jaar’ in de katholieke wijk durven vertonen. En Justin speelt alleen maar met protestantse vriendjes. ‘Het is een vreselijke situatie. Maar vergeven doe ik niet. Mijn oom is een paar jaar geleden door dat tuig opgeblazen met een autobom.’

Milder is Johnny Jones (88), die bij de bushalte staat. Hij vocht ooit in Noord-Afrika en was Noord-Iers bokskampioen. ‘Ik beschouw katholieken als normale mensen. Toen mijn vrouw overleed, waren er zelfs een paar op de begrafenis. Dat was tien jaar geleden ondenkbaar geweest.’

Het protestantse wantrouwen wordt echter gevoed door de onrust van de afgelopen maanden. Want buurtrelletjes daargelaten, verkiezen sommige katholieke militanten zwaar geweld. Dit weekend werd het huis van een protestants gezin in een katholieke wijk door brand verwoest. ‘Dit is geen vredesproces meer, maar etnische zuivering’, zo zei een protestantse leider.

Terug in de katholieke wijk. In Lisbon Street is Maria (30) het gras aan het maaien in haar voortuintje. De medewerkster bij een cateringbedrijf lijkt een rolmodel: zelf is ze katholiek, maar haar man protestant.

‘Dat wordt steeds gewoner’, verzekert ze. Maar zo gewoon nu ook weer niet. Ze wil haar achternaam en naam van haar man niet noemen. ‘Niet iedereen in de buurt weet dat we een gemengd huwelijk hebben. Ik krijg liever geen problemen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden