Reportage Beieren

Leven achter luxaflex om de migranten maar niet te zien

Student Lina Burkard geeft Duitse les aan asielzoekers. Beeld Daniel Rosenthal

In Bamberg worstelen inwoners met de komst van de vele asielzoekers in hun Beierse stadje. Maar lang niet iedereen steunt de harde lijn van de CSU tegen vluchtelingen.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie. 

Het verhaal over de vijf pogingen die de Beierse aannemer Georg Lunz (57) sinds 2015 deed om asielzoekers in de leer te nemen, klinkt als een aftelrijmpje in mineur. De eerste, een Syriër, bleek ‘te ziek van de oorlog in z’n hoofd.’ De tweede, uit Nigeria, moest terug naar Italië omdat hij daar de EU was binnengekomen. ‘Een uitstekend vakman! Precies wat we hier nodig hebben.’

De derde en de vierde, Afghanen, ‘harde werkers’, werden onlangs uit bed getrommeld en teruggevlogen naar Kabul. ‘Allemaal jongens die ik op grond van hun kwaliteiten had willen aannemen.’

Terwijl de baas vertelt, maken twee van Lunz’ medewerkers een stukje grond vlak naast een vrijstaand huis op een heuvel boven Bamberg, in het noorden van Beieren. Beneden ontwaakt het stadje met 76 duizend inwoners en vakwerkhuizen aan de rivier – een plaats waar menig binnenlandse toerist zonder een spoor van ironie verzucht dat ‘het leven nog in orde is’.

Toeristen nemen een selfie voor het zogeheten Rottmeisterhaeuschen in Bamberg. Beeld Daniel Rosenthal

Lunz’ hoop is nu gevestigd op de vijfde asielzoeker: Lalash. De 24-jarige Syrische Koerd komt net aanrijden met een kruiwagen grind. ‘Lalash werkt als hulpkracht, ik mocht hem niet in de leer nemen van de provinciale overheid omdat hij het juiste taalniveau nog niet heeft.’ ‘Ik ben gezakt met drie punten te weinig’, verzucht Lalash – in het Duits. Werkgever en werknemer kijken allebei bedremmeld.

Hier in Beieren was de Willkommenskultur van Angela Merkel in de zomer van 2015 het meest zichtbaar. Op het station van München, de finishlijn van de Balkanroute, waar vluchtelingen werden ontvangen met knuffelberen, maar ook in de dorpen, waar biertenten als geïmproviseerde slaapplaatsen dienden.

Drie jaar later is het conflict over Merkels asielpolitiek uitgemond in een strijd tussen de twee hartkamers van de Duitse christen-democratie , CDU tegen CSU. De partij van Horst Seehofer eist ‘herstel van recht en orde aan de Duitse grens’.

De Syrisch-Koerdische vluchteling Lalash (24, rechts) en zijn Duitse collega Matthias aan het werk. Beeld Daniel Rosenthal

Maar de overtuiging en volharding waarmee Seehofer en zijn partijgenoten het been uitstrekken, lijkt een aanwijzing dat de CSU op zoek is naar meer: de val van Merkel. Zo reikt de invloed van Beieren, via Berlijn, langs de flirt met Europese conservatieven en populisten als Sebastian Kurz (Oostenrijk), Giuseppe Conte (Italië) en Viktor Orbàn (Hongarije), tot in Brusselse vergaderzalen en Italiaanse havens.

Maar wat is er in plaatsen als Bamberg de afgelopen drie jaar eigenlijk veranderd? ‘Het straatbeeld’, zegt iedere inwoner prompt. Ulirke Siebenhaar, woordvoerder van de SPD-burgemeester, voegt daar met enige gêne aan toe: ‘Voor die tijd zag je hier nauwelijks zwarte mensen.’

Op 14 september 2015 werden de voormalige Amerikaanse kazernes aan de rand van de stad in gebruik genomen als asielzoekerscentrum. In de Aufname Einrichtung Oberfranken, het ‘AEO’, wonen op dit moment 1.400 mensen, en verdeeld over de stad nog eens 800. Maar belangrijker nog: de inrichting dient als voorbeeld voor de door de CSU geëiste ‘Ankercentra’, grote inrichtingen waar vluchtelingen dienen te blijven tot hun verzoek om asiel is erkend of afgewezen. ‘Het centrum is politieke springstof’, zegt Siebenhaar.

Afrikaanse vluchtelingen brengen een in de stad gekochte magnetron mee terug naar het asielzoekerscentrum. Beeld Daniel Rosenthal

Want niet alleen het straatbeeld is veranderd in Bamberg, ook het aantal diefstallen. Met name het aantal winkeldiefstallen en auto-inbraken is sinds de komst van het grote asielzoekerscentrum flink gestegen, blijkt uit politiestatistieken. Ook moet de politie regelmatig uitrukken voor vecht- en steekpartijen in het asielzoekerscentrum.

Dat heeft de stemming onder een deel van de bevolking zodanig doen omslaan dat Siebenhaar steeds vaker het gevoel heeft dat ze ‘in twee steden tegelijk leeft’.

Het ene Bamberg is een bange stad in nood. Het is de stad van Dorothea (75) en haar zoon. Ze werken in hun naaiatelier al drie jaar bij het licht van een tl-buis, achter een gesloten luxaflex, om niet te hoeven uitkijken op het asielzoekerscentrum aan de overkant. ‘Ik wil die plunderende bende criminele bedriegers niet zien’, zegt Dorothea.

Moeder en zoon stemmen geen CSU, maar AfD. ‘Dat is het origineel, de CSU collaboreert met Merkel’, zegt de zoon. Het enige voordeel van de komst van de vluchtelingen haalt hij net van de stikmachine. Een zwart overhemd met ‘security’ op de borst. ‘Alle supermarkten vragen om die dingen.’

Bij de Edeka-supermarkt van Arno Döring zijn de diefstallen met een factor tien gestegen. Sterke drank wordt het meest gestolen. ‘En als je ze betrapt, lachen ze je uit. Ze weten dat de politie weinig doet.’ Döring is blij met de politiek van de CSU. ‘Het is misschien vooral symbolisch, maar ze nemen onze woede tenminste serieus.’

Arno Döring, eigenaar van de lokale supermarkt, toont de bewakingscamera’s in zijn zaak. Beeld Daniel Rosenthal

Het andere Bamberg is een stad die inhoud probeert te geven aan het woord integratie. De grens tussen de twee Bambergen is fluïde. Soms verenigen de twee gezichten zich in een persoon. Supermarkthouder Döring heeft bijvoorbeeld ook een Syrische vluchteling in dienst, Mohammed, die het prima doet achter de kassa. ‘Als iemand een goede reden heeft om te vluchten, is hij hier welkom’, vindt Döring. ‘Maar ik wil dat er een einde komt aan de chaos.’

Studente Lina Burkard geeft via de volksuniversiteit Duitse les aan asielzoekers. Ze doet het graag, maar Burkard vindt tegelijkertijd dat het AEO haar geboortestad geen goed doet. En soms heeft ze een hard hoofd in het integratieproces, als een van haar leerlingen wekenlang niet komt opdagen of als mannelijke leerlingen weigeren haar autoriteit te erkennen. ‘Het klinkt misschien stom, maar dan denk ik: het is toch een soort van privilege dat jullie hier taalles mogen volgen.’

Het andere Bamberg, dat is ook de vereniging Freund statt Fremd, ‘vriend in plaats van vreemd’, waar een stuk of vijfhonderd vrijwilligers actief zijn als begeleider van een vluchteling of een familie. De vereniging bestiert een goedlopend café in de binnenstad, waar de koks uit Senegal en Afghanistan komen.

De Afghaanse vluchtelingen Abdulghani Sattar (links) en Ghalam Reza Moharami praten met twee Duitse vrouwen die hen steunen. Beeld Daniel Rosenthal

En op maandagavond is er sinds een jaar de wekelijkse ‘asielwake’ van dominee Mirjam Elsel in de binnenstad, waarin ze erop wijst dat asielrecht een mensenrecht is. Elke week komen er zo’n driehonderd mensen op af.

Er zijn twee zaken waarover bijna iedereen het in Bamberg eens is, van supermarkthouder Döring tot dominee Elsel: meer asielzoekers dan de huidige 2.200 kan de stad op dit moment niet aan. En nog belangrijker: de meesten vinden de asielpolitiek van de CSU vooral symbolisch en niet oplossingsgericht.

Aannemer Georg Lunz vraag zich af waarom al die jonge mannen die maanden, soms jaren moeten wachten op een beslissing, ondertussen niet mogen werken. Beieren kampt immers met een groot tekort aan vakkrachten. ‘En als ze dan mogen werken, komt er zoveel bureaucratie bij kijken, dat je er moedeloos van wordt. Soms vraag ik me af of de CSU wel wil dat de integratie een succes wordt.’

Er is geen migratiecrisis en geen eurocrisis; de EU kent een politieke crisis

Migratie is geen crisis voor de Europese Unie, maar de leiders maken dat ervan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.