Reportage

'Leve Rusland', joelt de menigte op de Krim

De jaarlijkse parade van de Russische Zwarte Zeevloot is spectaculairder dan ooit, ruim twee jaar na de annexatie van de Krim. Verwijzingen naar Oekraïne zijn weg. De russificatie is in volle gang.

Op een kade van Sebastopol kijken toeschouwers hoe oorlogsschepen torpedo's afvuren tijdens de vlootschouw zondag. Beeld Yuri Kozyrev/ Noor
Op een kade van Sebastopol kijken toeschouwers hoe oorlogsschepen torpedo's afvuren tijdens de vlootschouw zondag.Beeld Yuri Kozyrev/ Noor

Het is oorlog in de haven van Sebastopol. De knallen vanaf de oorlogsschepen zijn zo luid dat zelfs een van de gemaskerde soldaten zich een hoedje schrikt op de kade. Hij kan maar net voorkomen dat zijn machinegeweer op de grond valt.

Sommige mensen in het publiek zijn zondagochtend met gehoorbeschermers naar de haven gekomen. De jaarlijkse parade van de Russische Zwarte Zeevloot wordt steeds heftiger sinds Moskou ruim twee jaar geleden de Krim van Oekraïne afpakte. De straaljagers en helikopters zijn nieuw. De vloot is uitgebreid met nieuwe onderzeeërs en slagschepen.

Een uur lang vuren ze torpedo's en raketten af voor het oog van duizenden toeschouwers. Dan is het plots stil. Iedereen op de kade begint te klappen en te joelen. 'Leve Rusland.'

Welkom op bezet gebied in Europa. Het eerste in zijn soort sinds de Tweede Wereldoorlog. Althans, dat is hoe de internationale gemeenschap de Krim beschouwt. Als Oekraïens grondgebied dat in maart 2014 binnengevallen werd door Russische militairen die een illegaal referendum begeleidden.

Russisch patriottisme

Op de Krim zelf bestaat er geen twijfel: dit is Rusland. En niet zo'n beetje ook. Verwijzingen naar Oekraïne, zoals kentekenplaten en straatnaambordjes, zijn verdwenen. Inmiddels is er geen Russische regio die zoveel billboards van Vladimir Poetin heeft als de Krim. Nergens anders kom je zo vaak konvooien tegen van het leger. En het Russische patriottisme is hier sterker voelbaar dan waar dan ook.

Loop bijvoorbeeld 's avonds over de boulevard van badplaats Jalta en Masja komt op je af met een flyer. Masja is een blond meisje van 7 in een militair uniform. Precies zo een als soldaten dragen in de oorlog, maar dan kleiner. Op haar flyers staan plaatjes van mannen op tanks en een vrouw met een bazooka. Het is reclame voor een nieuw 'patriottisch sportterrein' in de heuvels achter Sebastopol. Het terrein is sinds vorig jaar van de Nachtwolven, een Russische motorclub die fanatiek Vladimir Poetin aanhangt. De Nachtwolven kregen het stuk land van 270 hectare - groter dan Monaco - vrijwel gratis van de Russische overheid.

De 7-jarige Masja deelt folders uit over een nieuw 'pattriottisch sportterrein'bij Sebastopol. Beeld Yuri Kozyrev/ Noor
De 7-jarige Masja deelt folders uit over een nieuw 'pattriottisch sportterrein'bij Sebastopol.Beeld Yuri Kozyrev/ Noor

Dat zegt iets over de nieuwe richting van het schiereiland. Die wordt nog duidelijker in een nieuwe parel die de overheid aan de tropische zuidkust heeft gecreëerd. Helemaal nieuw is de parel niet, want jeugdkamp Artek werd al in 1925 opgericht tijdens de Sovjet-Unie. Maar het kamp (ook groter dan Monaco) oogt gloednieuw, behalve het reusachtige standbeeld van Lenin. De oude gebouwen zijn sinds de annexatie voor 5 miljard roebel (70 miljoen euro) uit Moskou opgeknapt of vervangen. Klaar om dit jaar 35.000 kinderen te ontvangen. Niet zomaar kinderen, maar de toekomstige leiders van het land: een uitnodiging voor de drie gratis weken in het kamp krijg je alleen als je uitmuntend presteert op school, of bijvoorbeeld op de sportclub.

Het T-shirt van Viktoria (11) is blauw met wit. Ze zit in de groep Morskoj. Groet je de groep, dan reageert die in koor: 'Wij, groep Morskoj, antwoorden je. Ons lieve Artek. Ons Morskoj Artek. We zullen je nooit vergeten.' En dan kun je een gesprek beginnen.

Hoe de dag van Viktoria er uitziet? 'Ochtendgymnastiek, ontbijten, geschiedenisles over de Krim, tekenen, lunch, het verplichte middagdutje, weer activiteiten en 's avonds vaak dansen.' De bekendste Russische wetenschappers, zangers en intellectuelen komen langs om cursussen te geven. Viktoria vindt het geweldig en gaat volgende week dankbaar naar huis.

De ideoloog van het kamp is Aleksej Kasprzjak, een oud-leraar en politicus die door Moskou als directeur naar voren is geschoven. Het doel van het kamp is zorgen dat kinderen van 'hun omgeving' houden, vertelt hij. 'Maar we willen niet dat ze met Russische vlaggen hier de straat opgaan.' Hij zoekt naar een manier om het verder uit te leggen: 'Als je een kerk ingaat, voel je iets. Dat heb je hier ook.'

Onder de Russische leiding krijgt een klein aantal projecten veel aandacht, waaronder Artek, de Zwarte Zeevloot, en de brug die gebouwd wordt om de Krim met Rusland te verbinden. Ook gaan er geruchten dat een historische fabriek van onderzeeërs in een berg, nu een museum, heropend wordt.

'Historische gerechtigheid'

Het zijn projecten die te maken hebben met historische gerechtigheid, zoals Russen de terugkeer van de Krim vaak omschrijven. De Krim is immers de geboorteplaats van het Russische orthodoxe geloof. Een plek waarvoor gevochten is tegen Engelsen, Fransen, Turken en Duitsers. Een plek vol oorlogsmonumenten voor gevallen helden. Volgens de inwoners van de Krim is er dan ook geen sprake van annexeren. Dit is thuiskomen.

Maar een warme thuiskomst is het nog niet. De prijzen in de winkels zijn gestegen tot het niveau van Moskou. Zonder brug is het schiereiland geïsoleerd. De enige landgrens met een ander land, in het noorden met Oekraïne, is geblokkeerd voor goederentransport. Dus moet alles met vliegtuig of veerboot.

De salarissen en pensioenen blijven achter. 'Er is gewoon geen geld', zei de Russische premier Medvedev in mei tegen een gepensioneerde vrouw tijdens een bezoek aan de Krim. 'Hou vol, het beste', zei hij nog tegen haar voor hij verder liep.

Corrupt

'We waren een schiereiland, nu zijn we een eiland', zegt Kirill Ivanov, inwoner van Kertsj. Hij wil dat zijn dochter Europa ziet, maar met een Russisch paspoort uit de Krim kom je nergens. De inwoners zijn de dupe van de Europese en Amerikaanse sancties. Gevolg was ook dat westerse winkels, zoals de McDonald's, zijn vertrokken. Net als de westerse toeristen. Al zijn het nu Russen die massaal aan de kusten hun vakantie vieren.

Hoe voelt het terug in huis? 'Corrupt', zegt zakenman Oleg Zoebkov. Hij rijdt in een golfkarretje door een grote vlakte waarin zeventig leeuwen vrij rondlopen. Zoebkov is eigenaar van twee dierentuinen op de Krim. En hij is Russisch patriot. In zijn kantoor hangt een groot portret van Poetin. Een van zijn tijgers, geboren op de dag van het referendum, noemde hij Referendum.

Dat was nog in de euforie. Daar is weinig van over. 'Onder Oekraïne was het ook niet makkelijk, maar nu is zakendoen bijna onmogelijk geworden.' Hij kan geen dieren meer kopen uit het buitenland wegens de sancties. Het vlees is duurder, maar veel erger: wegens een conflict met de lokale autoriteiten moest zijn park afgelopen winter vier maanden dicht en raakte hij drie tijgertjes kwijt.

Oleg Zoebkov, eigenaar van twee dierentuinen, met een van zijn leeuwen. 'Ik kan niet wachten tot we hier nieuwe leiders krijgen.' Beeld Yuri Kozyrev/ Noor
Oleg Zoebkov, eigenaar van twee dierentuinen, met een van zijn leeuwen. 'Ik kan niet wachten tot we hier nieuwe leiders krijgen.'Beeld Yuri Kozyrev/ Noor

De tijgers gingen dood toen activisten in Oekraïne de elektriciteitskabels saboteerden. Rusland beloofde generators, maar die kwamen niet aan in het park. Volgens Zoebkov door schuld van de lokale autoriteiten. 'Het zijn bandieten die zelf proberen te profiteren van de annexatie. Ik kan niet wachten tot we hier op de Krim nieuwe leiders krijgen.'

Aan Moskou ligt het niet, zegt hij met nadruk. Vrijwel niemand op de Krim hoor je klagen over het Kremlin. Er heerst juist dankbaarheid. In de hoofdstad Simferopol staat sinds kort een standbeeld ter ere van de 'groene mannetjes' die op de Krim verschenen vlak voor de annexatie. 'Beleefde mensen', heten ze op de Krim.

Maar wat als je tegen de annexatie bent? Elmira Abljalimova wikkelt haar telefoon in een paar servetjes. Ze heeft met ons afgesproken in het lawaaiige eetgedeelte van een winkelcentrum - tegen het afluisteren. Komende dinsdag krijgt haar man zijn straf te horen na anderhalf jaar voorarrest. De eis is 10 jaar.

Abljalimova en haar man Achtem Tsjiygoz zijn Krim-Tataren, een islamitische bevolkingsgroep die tijdens de Tweede Wereldoorlog gedeporteerd werd door Stalin. De Tataren zijn de enige inwoners van de Krim die zich fel uitspreken tegen de Russische annexatie. Dat deden ze via hun eigen organisatie, de Mejlis. Maar die is dit jaar verboden. Tsjiygoz was de tweede man van de Mejlis. Hij werd gearresteerd na demonstraties in Simferopol van voor- en tegenstanders van Russische inmenging. De autoriteiten op de Krim houden hem verantwoordelijk voor de dood van twee mensen die in de verdrukking raakten.

De man van Elmira Abljalimova, Achtem Tsjiygo van de Tataren-organisatie Mejlis, is gearresteerd. Beeld Yuri Kozyrev/ Noor
De man van Elmira Abljalimova, Achtem Tsjiygo van de Tataren-organisatie Mejlis, is gearresteerd.Beeld Yuri Kozyrev/ Noor

Videobeelden

Onzin, zegt Abljalimova. 'Als je naar de videobeelden kijkt, zie je dat hij mensen juist probeert te kalmeren.' Ze denkt dat haar man vastzit om een andere reden. 'De hele rechtszaak heeft maar één doel. Aan iedereen laten zien wat er met je gebeurt als je je tegen het regime verzet.'

Een aantal Tataren is sinds de annexatie spoorloos verdwenen. Er zijn huiszoekingen geweest door de Russische veiligheidsdienst FSB, verbanningen. Het Tataarse tv-kanaal is gesloten.

In Bachtsjysaraj, een stad met veel Tataren, is de spanning te voelen. 'Te druk', zegt de imam van de moskee met een knipoog als we vragen of hij met ons wil praten. Niemand wil iets zeggen. Na het vrijdagmiddaggebed in de moskee worden we gevolgd door twee mannen. Later duiken ze op als we koffie drinken. De fotograaf moet alle foto's uit de moskee waarop een van de twee mannen staat, verwijderen. Waarom? 'Verwijderen!'

Wat mag nog op de Krim? Mag je zeggen dat de Krim bij Oekraïne hoort? Procureur-generaal Natalja Poklonskaja: 'Als je oproept tot schending van de territoriale integriteit van de Krim, dan is dat extremisme.'

Natalja Poklonskaja is een naam die iedereen kent op de Krim. Zij verbood de Mejlis onlangs. 'Het zijn criminelen. Ze saboteerden de elektriciteitskabels naar de Krim. Er lagen baby's aan de beademing in het ziekenhuis.'

Ook kent iedereen haar als uitgesproken patriot. Wat dat betekent? 'Je moederland beschermen en ervan te houden.' Het moederland omschrijft ze als: 'Een heilige plek. Een plek met onze eigen tradities en ons orthodox geloof. Het moederland is iets dat niemand van ons kan afpakken.'

Zondagochtend kijkt Poklonskaja vanaf de eretribune naar de oorlog in de haven. Onder haar op de kade rent een jongen heen en weer.

Andrej Volkov (6) verzamelt lege kogelhulzen. Zojuist afgevuurd door de gemaskerde mannen. Trots toont hij ze aan zijn moeder. Met een handvol hulzen gaan ze richting huis. Maar eerst nog even op de tanks klimmen in de stad.

Procureur-generaal Natalja Poklonskaja bij een buste van de Russische tsaar Nicolaas II. 'Het moederland is een heilige plek.' Beeld Yuri Kozyrev/ Noor
Procureur-generaal Natalja Poklonskaja bij een buste van de Russische tsaar Nicolaas II. 'Het moederland is een heilige plek.'Beeld Yuri Kozyrev/ Noor
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden