Leve de vakschool en groene groei

Wat zijn de grootste problemen van de Nederlandse economie en hoe lossen we die het beste op? Deskundigen en Volkskrant-lezers zochten negen maanden lang naar antwoorden....

‘Vergeet de elektrische auto, mijn steun gaat naar de oprichting van vakscholen voor vmbo-scholieren’, roept oud-pensioenbestuurder Jean Frijns. ‘Laat ik overlopen naar het andere kamp en betere selecteurs voor commissarissen promoten’, zegt wetenschappelijk directeur Wim Hafkamp van het Nicis Instituut. ‘Wacht even, kan ik mijn geld voor kinderopvang nog inruilen voor een oproep om werknemers uit de praktijk vaker voor de klas te zetten?’, vraagt ict-ondernemer Jeroen Verberg.

Welkom bij de Economische Agenda, de zoektocht van deskundigen en lezers van de Volkskrant naar praktische oplossingen voor prangende economische vraagstukken. Een zoektocht waarbij een panel van acht wijzen harde keuzes moet maken. Het is net een kabinet dat te weinig geld heeft om zijn waslijst aan wensen uit te voeren. Dus weg met de elektrische auto en leve de vakschool. Geen quotum voor topvrouwen, maar de aanstelling van betere selectiecommissies voor commissarissen. En liever een praktijkmens voor de klas dan meer geld voor de kinderjuf.

Uiteindelijk resulteert de zoektocht in een lijst met zes praktische oplossingen (zie bijgaande argumentenkaart). Grote winnaars zijn het onderwijs en het onderzoek. Nederland, zo vinden de acht panelleden, moet proberen lumineuze ideeën van wetenschappers via een nieuw concept sneller klaar te stomen voor marktintroductie. Tegelijkertijd moet schooluitval op het vmbo worden bestreden met vakscholen. Het is op zijn minst opmerkelijk dat de deskundigen en de Volkskrantlezers de problemen die de Nederlandse economie parten spelen vooral via de schoolbankjes willen oplossen.

De weg naar deze uitkomst heeft negen maanden in beslag genomen. Rond de uitbarsting van de kredietcrisis boog de groep van wijzen zich over de vraag met welke problemen de Nederlandse economie kampt. Over de lijst met problemen mochten lezers zich uitspreken en deze aanvullen met eigen vraagstukken. Vervolgens selecteerde het panel zes hoofdvragen over grote thema’s als milieu, schooluitval, vergrijzing en gebrekkig ondernemerschap. Daarna droegen deskundigen en opnieuw de lezers van de Volkskrant oplossingen aan.

De zoektocht werd afgesloten met zes druk bezochte debatten en resulteerde in een lijst met 44 oplossingen. Aan het panel de vraag daaruit de beste te selecteren.

De stemming is ronduit sikkeneurig als deze lijst begin juni op tafel ligt. De wijzen vinden de oplossingen laf, klein van aard, wijdlopig, niet creatief, en – dat is nog het ergste – onvoldoende krachtig.

Bovendien wordt weer alle heil van de overheid verwacht, gruwelt directeur Barbara Baarsma van onderzoekinstituut SEO. ‘Alles wordt afgeschoven op de overheid, niemand neemt eigen verantwoordelijkheid.’ Die sterke rol van de overheid is opmerkelijk, beaamt directeur Joeri van den Steenhoven van Kennisland. ‘Enerzijds is er in de maatschappij nauwelijks nog geloof in de overheid, maar tegelijkertijd verwachten we dat de overheid alle problemen oplost.’

Het donkerste oordeel komt van adviseur Ebel Kemeling van Spring Associates. ‘Als we later terugkijken zal niemand zeggen: dit waren de economische problemen die in 2009 op tafel lagen.’

Zoveel chagrijn wordt gespreksleider Frank Kalshoven van de Argumentenfabriek te gortig. ‘Wacht eens even. Misschien vinden jullie de oplossingen ondermaats, maar de problemen hebben jullie als panel toch echt zelf aangedragen.’

De interventie leidt een ommezwaai in. De panelleden gaan in debat over de beste oplossingen. Ethicus Marjolijn Februari wil eerst nog een extra oplossing aandragen, aangezien de journalistieke zoektocht naar een brede welvaartsmaat geen concrete oplossingen opleverde. En dat terwijl dit vraagstuk was aangedragen door een lezer. De oplossing is snel geformuleerd. Een instantie als het Centraal Bureau voor de Statistiek moet verplicht worden naast de economische groei ook een bredere welvaartsmaat te publiceren. Het voorstel wordt enthousiast onthaald. Na de eerste stemronde blijkt het pleidooi voor de brede welvaartsmaat in de toptien van beste ideeën te zitten.

De lijst kan korter en ontbeert een overzicht van voor- en nadelen van de oplossingen, vindt Kalshoven. Als de acht deskundigen zich over deze taak buigen, spat de passie ervan af.

Directeur Bercan Günel van wervingsbureau Woman Capital houdt een vurig pleidooi voor een quotum voor het aantal topvrouwen. ‘Jullie kiezen een omweg door commissarissen meer te laten rapporteren over het aantal vrouwen, terwijl je de kwestie direct moet oplossen.’ Hafkamp (‘positivo is mijn geuzennaam’) weigert een nadeel op te noemen van het plan om universiteiten en bedrijven beter te laten samenwerken bij start-ups van wetenschappers. ‘Dit is zo’n fantastisch plan, zo bleek tijdens het openbare debat. Dit werkt.’ Ook Kemeling weigert een nadeel te noemen van de door hem omarmde groene investeringsbank. ‘We hebben in Nederland echt een doorbraak nodig voor duurzame energie.’

Ook de kritiek is vurig. Frijns, die als voorzitter van de code voor ondernemingsbestuur erop toezag dat commissarissen maximaal vier zware functies vervullen, schudt zomaar drie argumenten uit zijn mouw waarom een maximum van drie commissariaten onverstandig is. Baarsma ziet niets in het idee dat de overheid als inkoper innovatie zou moeten stimuleren. ‘Dan krijg je van die JSF-drama’s.’ Tot haar opluchting blijkt in de tweede stemronde deze oplossing buiten de top-6 te vallen.

Het debat eindigt in een positieve stemming. De uitkomst is mooi, bemoedigend, in balans, gericht op de lange termijn en eigenlijk ook best creatief, zeggen de wijzen. Dat onderwijs en onderzoek de belangrijkste pijlers zijn om de economische problemen aan te pakken, valt in goede aarde. Ideeën van wetenschappers moeten naar de markt en de vaklieden verzorgen de uitvoering. ‘Zowel de top als de onderkant van de arbeidsmarkt wordt hiermee gestimuleerd’, verwoordt Van den Steenhoven het enthousiasme.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden