Leve de monetaire unie! DUITSLAND EN DE EURO

EEN BEMOEDIGEND berichtje uit de Duitse deelstaat Baden-Württemberg, waar 24 maart de stembus openstaat. Onder druk van SPD-voorzitter Oskar Lafontaine hebben de sociaal-democraten afgelopen weekeinde hun verkiezingsaffiche moeten vernietigen....

Op het plakkaat wordt stemming gemaakt tegen de Euro. 'Zo niet, CDU! Stabiele munt in plaats van nog meer werklozen, 1999 geen Euro', luidde de tekst.

De ingreep van hogerhand en de opmerkelijk geringe publiciteit daarover lijken de stelling te rechtvaardigen dat ook Duitslands grootste oppositiepartij inmiddels de mening is toegedaan dat overal tegen de Euro stemming mag worden gemaakt, behalve in Duitsland.

Zelfs Edmund Stoiber, premier van de deelstaat Beieren en binnen het christen-democratische kamp van Helmut Kohl een uitgesproken Euro-scepticus, is tijdig tot inzicht gekomen. 'Elke conclusie van Duitse zijde dat de economische en monetaire unie moet worden verschoven, zou buitengewoon fataal zijn. Daarom zal zo'n conclusie hier nooit en te nimmer worden getrokken.'

Ook Wolfgang Schäuble, Kohls adjudant in de Bondsdag, de man die nog niet zo lang geleden opzien baarde met zijn realistische pleidooi voor een Europa van verschillende snelheden, houdt zich gedeisd. In Davos voorspelde hij zaterdag, al even realistisch, voor de komende twaalf maanden een crisis in de EU, omdat er te veel ineens op Brussel afkomt: EMU, uitbreiding naar het oosten, een beslissing over de interne besluitvorming (consensus of bij meerderheid). Wie zijn betoog nauwkeurig leest, zal echter tevergeefs zoeken naar kritiek op de Euro.

De meest cynische verklaring voor het Duitse zwijgen veronderstelt dat alle experts het er inmiddels over eens zijn: de Euro is dood. Geen enkel land, afgezien van Luxemburg, voldoet aan de toelatingseisen voor de EMU. Volgend jaar, als de rapportcijfers voor de toetreding in 1999 worden uitgedeeld, zal blijken dat de harde kern, Frankrijk en Duitsland, nog steeds onvoldoende staat.

De Euro mag stranden op de onmogelijke criteria, op de weerstand van andere EU-partners, maar nooit op de politieke onwil van Duitsland, de economische gigant met (sinds 1990) negen argwanende buren. De verdenking dat de Duitsers het continent willen onderwerpen aan het hardvochtige D-mark-regime zou, om opnieuw Edmund Stoiber te citeren, 'buitengewoon fataal' zijn. Daarom: gewoon zwijgen en wachten tot de eenheidsmunt vanzelf sterft - want onze D-mark wilden we toch al nooit echt inleveren.

Veel spannender en hopelijk ook realistischer is het volgende scenario, helder onder woorden gebracht in het weekblad Die Woche door Jean-Paul Fitoussi, een van de belangrijkste economische adviseurs van de Franse president Chirac. De monetaire unie komt er volgens de hoogleraar hoe dan ook, nog deze eeuw. Niet de redelijk willekeurig gekozen criteria zijn bepalend, maar de politieke wil in Bonn en Parijs om desnoods geforceerd samen de EMU te starten.

Utopisch? Zeker, zegt de Fransman. 'Alles hangt af van de Duits-Franse Entente en de politieke wil. Het is misschien minder utopisch dan iedereen denkt.'

Anders gezegd: vanwege de gevreesde speculatie tegen de Franse franc en het verder opdrijven van de DM-koers zijn Kohl en Chirac verplicht vast te houden aan de criteria van Maastricht. De kritische kanttekeningen laten ze over aan hun gepensioneerde voorgangers Helmut Schmidt en Giscard d'Estaing. Op het allerlaatste moment zullen de disciplinaire eisen een andere, ruimere interpretatie krijgen; de internationale financiële markten zullen über Nacht voor een voldongen feit worden geplaatst. Moeiteloze deelnemers aan deze EMU: Frankrijk, Duitsland, Benelux, Oostenrijk en enkele Scandinaviërs.

Wie thans de wenkbrauwen fronst zij herinnerd aan de Duits-Duitse economische en monetaire unie van juli 1990. Hoe de immer super-onafhankelijke Bundesbank ook tegenspartelde, die unie kwàm er, onder financieel-monetaire voorwaarden die niet in Frankfurt, maar in Bonn werden bepaald.

Over de economische voordelen van een verenigde Europese markt tegenover de steeds agressievere wereldconcurrentie zijn al boekenkasten volgeschreven. Mode is het ineens ook om elke bezuiniging en staking waar dan ook direct in verband te brengen met de EMU. Hetgeen onzin is: begrotings- en financieringstekorten dienen zo gering mogelijk te zijn omdat geen enkel land op langere termijn kan leven met hoge tekorten en duur geld (hoge rente). De Fransen weten het, en zelfs Italië en Griekenland proberen voor het eerst bij de les te blijven.

Het is bepaald ongebruikelijk en je moet het niet te vaak doen, maar mag op deze plaats voor één keer met volle overtuiging worden verwezen naar Helmut Kohl? Geloof die reus, Wim Kok doet het ook!

In zowel Leuven (waar hij z'n zoveelste ere-doctoraat in ontvangst nam) als München (op een steeds interessanter jaarlijkse veiligheidsconferentie) deed de Duitse bondskanselier afgelopen weekeinde een hartstochtelijk beroep op iedereen die een beetje benul heeft van de Europese geschiedenis.

Net als in december in de Bondsdag - bedoeld voor de Franse stakers - zei Kohl dat de Europese vereniging in de volgende eeuw een vraagstuk van oorlog of vrede zal zijn. Kohl kent de geschiedenis van zijn Heimat en is ervan overtuigd dat het verenigde vaderland onherroepelijk ('irrevesible', noemt de kanselier het) moet worden ingebed in een verenigd Europa. De EMU is daarvoor beslissend; een gemeenschappelijke buitenlandse- en veiligheidspolitiek volgt volgens Kohl dan vanzelf, evenals een beter dan tot nu toe op elkaar afgestemd sociaal- en milieubeleid.

Opnieuw voor iedereen die denkt dat Kohl overdrijft: anno 1996 maakt een van de eerder genoemde negen buren, Tsjechië, bijna oorlog met Bonn over... de Sudetenduitsers. Het disco-, techno- en internettijdperk ten spijt is een Duitse gastdirigent van het filharmonisch orkest in Praag weggejaagd omdat hij Duitser is. Eerst een oplossing voor de schadeloosstelling van de in 1945 verjaagde Sudentenduitsers, zeggen Praag èn Bonn.

Leve de Euro!

Willem Beusekamp

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden