Leve de koehandel

Is het land nog regeerbaar? Na de Algemene Beschouwingen is de verleiding groot om die vraag met een ferm ‘nee’ te beantwoorden....

Pieter Hilhorst

In beide kampen bestaat een forse afkeer van politiek. Bij de pleitbezorgers van sterk leiderschap is dat zonneklaar. Ze haten compromissen. Het is veel water en weinig wijn. Hun wereldbeeld is simpel. Als uit een objectieve analyse blijkt wat er moet gebeuren, is het vervolgens een kwestie van lef om de onaangename maar noodzakelijke maatregelen door te drukken. Verschillen van mening zijn in deze visie ballast.

Vreemd genoeg getuigt de opstelling van het kabinet van een vergelijkbare afkeer van politiek. De instelling van die twintig commissies is een poging om de problemen te depolitiseren. Het is aan deskundigen om de maatregelen te inventariseren en de noodzaak ervan te onderstrepen. Hieruit spreekt de opvatting dat als iets heel belangrijk is het geen onderwerp mag worden van politieke spelletjes.

In beide benaderingen wordt de essentie van politiek miskend. Die essentie is kiezen. Door de nadruk te leggen op de objectieve noodzaak van de maatregelen wordt die essentie verdoezeld. Het is een TINA-strategie. There Is No Alternative. De omstandigheden dwingen ons om maatregelen te nemen. Vanwege de vergrijzing moet de AOW-leeftijd wel worden verhoogd. Vanwege de gestegen staatsschuld moeten er wel besparingen worden doorgevoerd. Ze suggereren dat er niks te kiezen valt en daarmee ontlopen ze hun politieke verantwoordelijkheid. De gemaakte keuzen moeten niet worden verdoezeld, maar worden aangescherpt. De kwesties moeten niet worden gedepolitiseerd, maar worden gepolitiseerd.

De vrees is dat politisering leidt tot een versterking van de tegenstellingen. Dat leidt dan weer tot een loopgravenoorlog met als resultaat verstarring en verlamming. De enige manier om een breuk te voorkomen is dan om moeilijke beslissingen naar voren te schuiven. Maar dat hoeft niet.

Bij het aantreden van deze coalitie schreef ik dat dit kabinet steeds kiest voor defensieve in plaats van constructieve compromissen (Forum, 25 september 2007). Bij een defensief compromis wordt nagelaten waar de coalitiepartner tegen is. Dus als het CDA niet wil tornen aan de hypotheekrenteaftrek en de PvdA geen heil ziet in de liberalisering van de huren gaan beide plannen van tafel. Maar twee keer nee is niks. Een uitruil is veel constructiever. We beperken de hypotheekrenteaftrek en we liberaliseren de huren. Ik heb liever koehandel dan verstarring.

Op tal van terreinen is zo’n politieke koehandel mogelijk. Als de ene partij wil dat er minder ontwikkelingshulp wordt gegeven en de andere partij pleit voor eerlijke handel met landen uit de derde wereld, kunnen we halsstarrig de status quo omarmen, maar ook beide voorstellen honoreren. Als voorstander van ontwikkelingssamenwerking doet dat pijn, maar ik wil zo graag dat de importheffingen en de subsidies aan de Europese landbouw op de schop gaan, dat ik bereid ben om een offer te brengen.

We kunnen de leeftijd van de AOW verhogen, maar dan moeten we ook maatregelen nemen om de positie van ouderen op de arbeidsmarkt te versterken. Daarbij kun je denken aan betaald studieverlof om mensen met zware beroepen de kans te geven zich tijdig om te scholen of premieverlaging voor ouderen zodat ze zich niet uit de markt prijzen.

De wens meer wegen aan te leggen, kan worden uitgeruild tegen de wens om het rekeningrijden in te voeren. Een vergroening van de belasting kan worden gecompenseerd met de invoering van een soepele milieuvergunningen voor bedrijven die voorop lopen.

Politieke koehandel kan echter alleen plaatsvinden als partijen heldere politieke prioriteiten hebben. Daaraan ontbreekt het. Het is makkelijk om een verlanglijstje te koesteren van dingen die je graag zou doen als je het alleen voor het zeggen had. Maar een politieke wens krijgt pas waarde als je bereid bent voor de realisering van die wens iets anders op te offeren. Wie niet durft te kiezen, eindigt altijd met lege handen.

Maar de regeringspartijen zijn zo geobsedeerd door wat ze te verliezen hebben, dat ze geen oog meer hebben voor wat er te winnen valt. Politieke koehandel heeft een negatieve klank, maar is het beste recept om impasses te doorbreken en het land te regeren.

vk.nl/columnisten

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden