Leve de 24-urige keuzevrijheid

Volgens de econoom Verbon verschraalt het gezinsleven door de 24-uurseconomie en is ze mede oorzaak van jeugdcriminaliteit. Michiel Langman ontkent het bestaan van een dergelijke economie en acht diens kritiek overdreven en een pleidooi voor nieuwe betutteling....

WAT er ook geklaagd mag worden over het paarse kabinet, het heeft meer voor de oecumene gedaan dan menig confessioneel kabinet. De scheuring tussen protestant en katholiek dateert van 1517, toen Luther zijn 95 stellingen op de kerkdeur van Wittenberg spijkerde. En het mag dan ook als doorbraak worden gezien dat kardinaal Simonis en dominee Plaisier op woensdag 24 juni 1998 samen aan het spijkeren waren.

Luther verzette zich tegen de handel van de paus in 'aflaten', een soort toegangsbewijzen tot de hemel. Hij verweet hem verkoop van valse kaartjes, en hield zijn medegelovigen voor dat een plaats in de hemel niet te koop was, maar slechts kon worden verdiend door beproevingen te doorstaan.

Ook de zeven stellingen van de hedendaagse kerkleiders hebben betrekking op economische activiteiten, maar daar houdt de vergelijking op. De kerken verzetten zich juist tegen een overmaat aan beproevingen. Door de 24-uurseconomie dreigen 'collectieve rustpunten' weg te vallen.

Kardinaal Simonis zegt daarvan: 'Een samenleving die aan het ritme van de seizoenen, van dag en nacht, van arbeid en rust voorbij gaat, verliest de intuitie van een geschonken werkelijkheid. Dan verliezen mensen niet alleen het zicht op God, maar dan verliezen zij ook elkaar en zichzelf.'

In Forum van 26 juni vertolkt econoom Verbon dat op een wat ruigere toon: 'De 24-uurseconomie leidt tot een economie waarin blinde marktkrachten de relaties binnen gezinnen gaan bepalen.' Volgens Verbon is de 24-uurseconomie niet alleen sociaal, maar ook economisch onverantwoord.

De heftigheid van de discussie doet vermoeden dat de 24-uurseconomie betekent dat het paarse kabinet iedere Nederlander zou willen dwingen om 24 uur per dag te werken. Dat is een beetje overdreven, want eigenlijk gaat het alleen maar over de Arbeidstijdenwet en de Winkeltijdenwet.

De Arbeidstijdenwet stelt grenzen aan de werktijden die werkgevers van hun werknemers kunnen vragen. De wet biedt wat meer flexibiliteit dan vroegere regimes, maar de maxima liggen (procentueel gezien) nog altijd dichter bij de 24 uur per week dan bij de 24 uur per dag. De Winkeltijdenwet stelt grenzen aan de openingstijden van de detailhandel. Winkels mogen maximaal 16 uur per dag geopend zijn: van 6 uur 's ochtends tot 10 uur 's avonds. Op zondag moeten de winkels in principe hun deuren gesloten houden, maar gemeenten mogen een aantal koopzondagen aanwijzen. Voor gewone gemeenten zijn dat er maximaal twaalf per jaar, voor toeristische gemeenten, zoals de centra van Amsterdam en Rotterdam, zijn dat er 52.

KPMG Bureau voor Economische Argumentatie (BEA) heeft in opdracht van het ministerie van Economische Zaken de effecten van de Winkeltijdenwet geïnventariseerd. Op basis daarvan kan heel wat kou uit de lucht worden gehaald. Een belangrijke constatering is dat de detailhandel zeer gericht gebruik maakt van de ruimere mogelijkheden die de wet biedt. De supermarkten zijn niet geopend van 6 uur 's ochtends tot 10 uur 's avonds, maar in het algemeen van 8 tot 8.

Als econoom zou Verbon precies moeten kunnen uitleggen waarom dat is. De verklaring is namelijk heel eenvoudig: winkels openen hun deuren niet op de uren die de politiek voorschrijft, maar op de uren waar hun klanten behoefte aan hebben. De wet kan hen hoogstens beperken in de keuze van hun openingstijden, maar kan hen niet dwingen om langer open te zijn dan ze willen.

In dat licht doet een aantal stellingen van Verbon merkwaardig aan. Verbon schrijft: 'De 24-uurseconomie is vooral goed voor de randstedelijke yup die 's avonds nog een fles champagne en een ons kaviaar wil kopen.' Champagne en kaviaar zijn producten met redelijke marges, maar met een lage omzetsnelheid. De meeste supermarkten leggen ze dan ook niet eens in de schappen. En voor dat soort omzet opent geen enkele supermarkt dus 's avonds zijn deuren. Bovendien kon de randstedelijke yup voor zijn delicatessen altijd al terecht bij de avondwinkel.

De rest van werkend Nederland had tot twee jaar geleden veel meer last van de strenge Winkelsluitingswet. Waarom zijn vrijwel alle supermarkten in Nederland (zowel in de Randstad als daarbuiten) 's avonds tot 8 uur geopend? Omdat tegenwoordig meer dan 70 procent van de huishoudens bestaat uit alleenstaanden en tweeverdieners die overdag werken, en dus graag 's avonds nog wat boodschappen doen. Geen champagne en kaviaar, maar verse melk, vers gehakt en verse tomaatjes, om 's avonds voor zichzelf of voor hun gezin wat lekkers op tafel te kunnen zetten.

Volgens Verbon leidt de 24-uurseconomie tot een ontwrichting van het gezinsleven omdat ouders hun kinderen niet meer zien. Daardoor neemt de jeugdcriminaliteit toe en wordt de solidariteit tussen generaties ondermijnd. Verbon formuleert het wat omslachtig, maar het komt er wel op neer. En het is al te boud.

De Arbeidstijdenwet en de Winkeltijdenwet bieden mensen meer dan voorheen de vrijheid om hun tijd in te delen. En als je kijkt naar de statistieken over deeltijdarbeid, gebeurt dat op zeer bewuste wijze.

Verbon ziet de 24-uurseconomie als een keurslijf dat het de mensen onmogelijk maakt om hun leven in te delen op een wijze die zij zelf kiezen. Dat is onzin. Het is juist de 9-tot-5-economie die een keurslijf vormt. De traditionele arbeidstijden zijn gebaseerd op het uitgangspunt dat de man veertig uur in de week werkt en dat zijn vrouw intussen het huishouden doet. En het gezinsleven bestaat dan uit de korte tijd tussen de thuiskomst van vader en het moment dat moeder de kinderen naar bed brengt.

Veel mensen kiezen daar niet meer voor. Ze zoeken hun eigen manier om de verantwoordelijkheid voor hun werk te combineren met de verantwoordelijkheid voor hun gezin. Verbon overschat de macht van de politiek als hij de hoop uitspreekt dat met het vertrek van Wijers de 24-uurseconomie door de politiek tot de terugtocht wordt gedwongen.

De tijd is voorbij dat mensen zich door kerk of politiek laten voorschrijven hoe ze hun leven indelen. Ze nemen zelf hun verantwoordelijkheid, hoeveel stellingen er ook in Den Haag worden aangespijkerd.

Michiel Langman is consultant bij KPMG Bureau voor Economische Argumentatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden