Leuk, zo'n festival. Maar hoe voorkom je gehoorschade?

Door te harde muziek lopen zo'n 20 duizend jongeren jaarlijks gehoorschade op. Met de zomerfestivals voor de deur, met hun dreunende dancebeats en gierende gitaren, is het zaak de oren goed te beschermen. Tijd voor een inventarisatie: hoe kun je gehoorschade voorkomen?

Foto Thinkstock

'Ik kan op dit moment niet spreken, want dat doet pijn aan mijn oren. Het getik op het toetsenbord doet zelfs een beetje pijn. (...) De pieptoon in mijn oren is voor het eerst écht niet meer draaglijk. Hij komt boven alles uit. (...) Mijn levenskwaliteit is te laag om nog door te kunnen met dit leven. Honderden keren heb ik teruggevochten na geluidstrauma's. Me in stilte gehuld, me asociaal gedragen. Alle voorstellen voor sociale activiteiten afgeslagen en me opgesloten totdat er beterschap kwam. Maar er is ergens een grens. Die grens is bereikt.'

Dat schrijft de Duitse Dietrich Hectors in 2009 in zijn afscheidsbrief. Na jarenlang te hebben geleefd met de gehoorbeschadigingen tinnitus, waarbij een constante suis te horen is, en hyperacusis, overgevoeligheid voor geluid, wordt de herrie in zijn hoofd hem te veel en pleegt hij op 29-jarige leeftijd zelfmoord.

Depressief
'Voor mensen die geen tinnitus of hyperacusis hebben, is het moeilijk te begrijpen dat je echt gek kunt worden van het geluid', zegt Lucas Boot (27), die zelf ook sinds anderhalf jaar last heeft van een oorsuis. De freelance tekstschrijver en vrijetijds-dj kan er na diverse therapieën goed mee leven - 'het is belangrijk dat je ontspant en genoeg rust pakt' - maar was ook een tijdlang depressief door het onophoudelijke lawaai in zijn hoofd.

'Je kunt het vergelijken met de ruis van een televisie die op sneeuwbeeld staat, en waar zo nu en dan nog een hoge pieptoon overheen komt', legt Boot uit. ''s Nachts kon ik niet slapen door het geruis. Ik was gefrustreerd omdat ik zo graag wilde dat het wegging. Ik kon me moeilijk concentreren en raakte in paniek en in mezelf gekeerd.'

Volgens Jan de Laat, audioloog van het Leids Universitair Centrum en bestuurslid van de Nederlandse Hoorstichting, heeft ongeveer 5 procent van de Nederlandse bevolking te maken met tinnitus. 'Suizende oren kunnen door grote emotionele spanningen komen, kunnen een bijeffect zijn van letsels zoals een whiplash, maar de aandoening komt in de meeste gevallen door te harde muziek', aldus de audioloog. 'Tinnitus kan zich over langere tijd ontwikkelen, door met regelmaat in lawaaiige ruimtes te staan, maar je kunt het ook in één keer krijgen. Rond Oud en Nieuw krijgen we tientallen patiënten binnen die tinnitus en hyperacusis oplopen door een vuurwerkknal te dicht bij de oren.'

Elk jaar lopen ruim 20 duizend jongeren oorbeschadiging op tijdens het uitgaan of het veelvuldig en hard luisteren naar de mp3-speler.

Gehoorapparaat
Gemiddeld gaan Nederlanders zelfs tien jaar eerder aan het gehoorapparaat dan twintig jaar geleden. De Laat: 'In plaats van op 70-jarige leeftijd, is de kans groot dat de helft van de Nederlandse bevolking al op 60-jarige leeftijd een gehoorhulp nodig heeft.'
Verontrustend dus, helemaal als je bedenkt dat schade aan de oren niet terug te draaien is, en dat jongeren nog de rest van hun leven met deze handicap moeten omgaan. 'Zeker op het werk is het een belasting', vindt De Laat. 'Je kunt moeite hebben aan vergaderingen deel te nemen, hinder ondervinden bij het voeren van telefoongesprekken en last hebben van een verminderde concentratie.'

Hoewel bij 'normale gehoorbeschadiging' een gehoorapparaat nog uitkomst kan bieden, ligt dat bij tinnitus anders. 'Het lijkt op een fantoomgeluid', zegt De Laat. 'Anderen horen het geluid immers niet. De defecte haartjes in het binnenoor produceren sis-, fluit-, brom- en piepgeluiden die door de hersenen worden versterkt. Omdat het geluid vooral denkbeeldig is, kun je er alleen zelf iets aan doen: frustratie en stress verergeren de geluiden, daarom zijn er therapieën waarbij je leert te ontspannen, of behandelingen die leren de aandacht ergens anders op te richten. Voor de een wordt het geluid daarmee te behappen, maar helaas geldt dat voor lang niet iedereen.'

Om jongeren en clubs meer bewust te maken van de risico's van hard geluid, sloot de Nationale Hoorstichting in mei vorig jaar een geluidsconvenant met de brancheverenigingen van festivals, clubs en poppodia. Deze afspraak houdt in dat het gemiddelde geluid in een club, over een kwartier gemeten, niet hoger mag zijn dan 103 decibel. 'Hiermee wordt directe gehoorbeschadiging voorkomen, maar je kunt nog steeds maar een kwartier zonder risico in een ruimte met dit geluidsniveau staan', zegt Paul Heere, projectleider van Oorveilig. Het in december opgerichte keurmerk - met als motto: 'Love Music, F*ck Piep!' - houdt in de gaten of clubs de vastgestelde geluidslimiet naleven.

MP3-spelers
Ook houdt de Nationale Hoorstichting zich bezig met het volume van mp3-spelers, zo is er de site oorcheck.nl waarop je kunt testen of het geluid van je muziekspeler niet te hard staat en of je oren nog naar behoren functioneren. 'Helaas is het volume hier lastiger te controleren dan in clubs', zegt Heere. 'Vaak zit er op mp3-spelers wel een geluidsbegrenzing, maar er komen steeds meer koptelefoons met een eigen volumeknop. Sommige kunnen zelfs tot 120 decibel. Dat is echt de pijngrens.'

Terwijl je het volume van je mp3-speler als luisteraar zelf in de hand hebt, heb je dat in clubs helaas niet. Vanwege het nog steeds grote risico op gehoorbeschadiging bij een volume van 103 db, is het volgens Heere van belang daarnaast ook gehoorbescherming te dragen. Wat een aantal jaar geleden nog een taboe leek - 'met oordoppen naar een concert is zoiets als met de zonnebril op door het Van Gogh', schreef muziekjournalist Robert van Gijssel in juni 2009 in de Volkskrant - wordt meer en meer geaccepteerd. Een steeds groter deel van het publiek staat gedopt te luisteren bij een concert, of gaat met oordoppen los op de dansvloer. Veel clubs verstrekken dopjes aan de bar of hebben een automaat waaruit je ze voor een paar euro kunt trekken. Op festivals als Q-base, Mysteryland en Pinkpop, dat morgen begint, kun je ze zelfs op maat laten maken.

Inmiddels zijn er een tiental bedrijven, zoals Filterz, Noizezz, Pluggerz en Alpine, die doppen op maat maken. Maar negen jaar geleden was dat wel anders, herinnert Robbert van Els (31) zich. In 2003 richtte hij daarom het bedrijf Filterz op. Na een dag feesten op het festival Dance Valley, hoorde hij niets meer aan zijn rechteroor. 'Ik was me ineens heel bewust hoe kwetsbaar je gehoor is.' Toen hij keek wat er aan gehoorbescherming op de markt was, vond hij alleen bescherming die ze in fabrieken dragen met 'vreemde touwtjes en kleurtjes', en standaard rubberen dopjes.

Lees meer in de Volkskrant van afgelopen vrijdag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.