Leuk, die warmte, maar niet voor je portemonnee

Hete zomerweken zoals de huidige zijn leuk voor op het strand, maar voor de economie zou het wel wat frisser mogen zijn.

Kassenbouwers aan het werk in de zomerzon.Beeld © Dijkstra b.v.

Een onderzoeksteam van Nederlandse, Britse en Mexicaanse economen berekende dat de klimaatverandering de stedelijke economieën tot het einde van deze eeuw met gemiddeld 5,6 procent doet krimpen in vergelijking met een scenario waarin het klimaat niet opwarmt.

De onderzoekers analyseerden de effecten van de opwarming in 1.692 steden. Zij constateerden dat de opwarming van het klimaat steden dubbel zo hard treft als het omringende platteland. Omdat steden ook de economische centra zijn, lijdt de economie des te meer onder frequentere hittegolven. 'Hoewel steden maar eenhonderdste van het aardoppervlakte bedekken, zijn ze goed voor ongeveer 80 procent van het bruto mondiaal product', schrijven de onderzoekers in een artikel dat deze maand in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Climate Change verscheen.

Op warme dagen stijgt de temperatuur in de stad sneller dan daarbuiten. 'Dat noemen we het hitte-eilandeffect', zegt Richard Tol, hoogleraar klimaateconomie aan de universiteit van Sussex. 'Beton en asfalt houden meer warmte vast dan vegetatie of water. Daardoor verandert het lokale klimaat.' Het stadsverkeer, dat ook warmte uitstoot, draagt nog extra aan die opwarming bij.

De combinatie van de opwarming van de aarde en het hitte-eilandeffect schaadt de stadseconomie op verschillende manieren. De meeste economische schade wordt aangericht doordat werkenden slomer en minder productief zijn als het heet is. 'In Australië heb ik onderzocht wat hitte doet met de productiviteit in allerlei arbeidsdisciplines', zegt Wouter Botzen, hoogleraar klimaateconomie aan de Vrije Universiteit. Daaruit bleek dat er op zeer warme dagen meer ongelukken op het werk plaatsvinden door concentratiegebrek. En dat werknemers op zulke dagen vermoeider en gestrester zijn waardoor ze vaker slechte keuzen maken. Ook het ziekteverzuim is hoger.

De opwarming van het klimaat treft steden dubbel zo hard als het omringende plattelandBeeld anp

Buitenlucht

Bouwvakkers en andere mensen met zware beroepen die in de buitenlucht moeten werken, hebben het meeste last van de hitte. 'Maar ook bij Australiërs die op een koel kantoor werken, zagen we dat de productiviteit significant afnam bij hittegolven. Mogelijk komt dat doordat mensen in warme nachten minder goed slapen', legt Botzen uit.

Als het kwik boven de 20 graden komt, neemt het energieverbruik in steden duidelijk toe. Die hogere energiekosten zijn ook schadelijk voor de economie. Elke 0,6 graden boven de 20 graden leidt tot 2 procent meer stroomverbruik. Met die elektriciteit houden airco's en ventilatoren de gebouwen koel.

'Zonder tussenkomst van een wereldwijd klimaatakkoord warmt de aarde 3 à 4 graden op voor het einde van de eeuw', zegt Botzen. Bij de grootste steden die onderzocht zijn komt daar nog 2 graden bovenop. 'Voor bijvoorbeeld Delhi, New York of Mexico City leidt dat ertoe dat de economie met eentiende is gekrompen in 2100.'

De Nederlandse steden komen er relatief goed van af. 'De economie van Den Haag krimpt maar 3 procent door de opwarming van de aarde', zegt Botzen. 'Dat komt doordat die stad dicht bij de zee ligt en minder hoogbouw en inwoners telt dan New York of Delhi.'

Respons

De economen wijzen erop dat lokale oplossingen erg belangrijk zijn in de strijd tegen de klimaatverandering. 'In respons op het beleid van president Trump zie je dat steden in de VS zeggen: we gaan het zelf doen. Maar de meeste emissies komen uit de landbouw en de energiesector en daar hebben burgemeesters niets over te zeggen', zegt Tol. 'Door het hitte-eilandeffect aan te pakken kunnen ze toch veel doen om opwarming in hun stad tegen te gaan buiten de nationale overheid om.'

Vorige maand nam Los Angeles het heft in eigen hand door enkele straten lichtgrijs te schilderen. 'Het is heel cool. Letterlijk en figuurlijk ', zei wethouder Bob Blumenfield tegen Daily News. Direct boven het oppervlak van de straat neemt de temperatuur door de lichte kleur met 10 tot 12 graden af, omdat een grijs wegdek minder zonnewarmte absorbeert. Ook reflecterende daken, minder tegels en meer parken en daktuinen kunnen helpen om de stad koeler te houden.

Vooral de laatstgenoemde oplossing is populair in Nederland. De gemeente Rotterdam geeft 20 euro subsidie per vierkante meter groen dak. Inmiddels is er al 235 duizend vierkante meter dak bedekt met gras of sedumplanten. Uit het onderzoek blijkt dat als eenvijfde van de daken wordt aangepast, de gemiddelde temperatuur al met 0,8 graden kan dalen.

'De gemeente subsidieert groene daken niet alleen om de opwarming van de aarde tegen te gaan. Zulke daken bevorderen ook de regenafvoer en geven de stad een groener aanzien', zegt Botzen. 'Doordat deze maatregel nog zoveel andere voordelen heeft, is het ook politiek interessant voor partijen die sceptischer staan tegenover de gevolgen van de klimaatverandering.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden