Analyse

Leuk, die toegangstesten, maar wie gaat dat betalen?

Mensen laten zich testen in de teststraat bij de Keukenhof. Beeld ANP
Mensen laten zich testen in de teststraat bij de Keukenhof.Beeld ANP

Na de proeffase overweegt de overheid de rekening voor de toegangstesten deels door te schuiven naar deelnemende musea, dierentuinen en sportclubs. Maar zij voelen daar niets voor.

Terwijl de proefopenstelling van de Keukenhof, het squashcentrum en een stel monumentale kastelen enthousiasme losmaakt, is de strijd over de rekening van de testsamenleving losgebarsten. Het eerste rondje is van de zaak: de overheid neemt deze maand de kosten van de experimenten op zich. Maar wie gaat al die toegangstesten betalen als de proef slaagt en vanaf mei testbewijzen op tal van vrijetijdsplekken verplicht zijn om toegang te krijgen?

Het is de grote vraag als de Tweede Kamer zich in de tweede helft van april buigt over de Tijdelijke wet testbewijzen corona-19. In de toelichting op de wet, die nu bij de Raad van State ligt, staat dat na invoering de kosten van de testcapaciteit ‘in principe op basis van het profijtbeginsel deels worden toegerekend aan de (deel)sectoren waar testbewijzen worden ingezet’. Zij profiteren het meest van heropening, is de gedachte.

Tarieven

Het gaat niet om klein bier. De vaste kosten voor het toegangstest-systeem raamt de overheid op 140 miljoen euro per maand. Dat is exclusief de kosten voor testmateriaal. Precieze tarieven per toegangstest willen de Stichting Open Nederland en het ministerie van Volksgezondheid niet geven. Maar schattingen lopen al gauw op tot een á twee tientjes per bezoeker.

Draaien straks de sport-, vertier-, en cultuurinstellingen en hun bezoekers daar vanaf volgende maand voor op? ‘Daarvan kan echt geen sprake zijn’, zegt Kees Klesman, directeur van de Club van Elf, bestaande uit de 24 grootste dagattracties in Nederland, waaronder de Efteling en het Van Gogh Museum. ‘Onze sector is zo hard geraakt, we zijn vorig jaar 350 miljoen euro omzet misgelopen. De kassen zijn leeg. Van een branche die net weer hoopt op te krabbelen, kun je echt niet vragen het kleine beetje inkomsten meteen weer in te leveren.’

‘De overheid moet de kosten van de toegangstesten dragen’, vindt ook een woordvoerder van de VSCD, de vereniging van schouwburgen en concertzalen. ‘Als we dat gaan doorbelasten aan het publiek, werpen we meteen een drempel op. Terwijl de samenleving juist op gang moet komen.’

Kleine musea

Veel kleinere musea zien sowieso niets in de toegangstesten, lieten de directeuren van onder meer Kunsthal Kade in Amersfoort en het Veenkoloniaal Museum in Veendam in een gezamenlijk verklaring weten. Op het moment dat ze ieder dubbeltje moeten omdraaien worden ze op extra kosten door de aanschaf van apparaten om de QR-codes van de testbewijzen te kunnen lezen. Het voelt allemaal als een extra hoepel waar ze doorheen moeten springen om open te mogen. ‘Musea hebben in 2020 al bewezen met het oude museumprotocol veilig open te kunnen.’ De anderhalve meter openstelling heeft vorig jaar in de culturele sector inderdaad niet tot besmettingshaarden onder het publiek geleid.

De Stichting Open Nederland, die door het kabinet is gevraagd met commerciële partijen honderd teststraten op te tuigen, waagt zich niet aan uitspraken over wie straks de rekening moet betalen. Bestuurder Tom Middendorp laat dat soort besluiten, net als vroeger in zijn rol als commandant der strijdkrachten, aan het kabinet.

Profijtbeginsel

De discussie over de kosten van de testsamenleving moet in het kabinet nog worden gevoerd, zeggen woordvoerders van de ministeries van Volksgezondheid en Cultuur. Als voorschot daarop heeft minister Hugo de Jonge wel gesuggereerd dat, in lijn met het profijtbeginsel, een toeslag op kaartjes voor musea, sportwedstrijden of een concert denkbaar is. De gedachte daarachter: moeten we er met zijn allen voor betalen dat iemand naar het stadion of het theater kan?

De tegenstand uit de sectoren is zo groot, dat de bewindslieden van Cultuur en Economische Zaken ongetwijfeld de minister van Financiën zullen vragen voor het hele bedrag de portemonnee te trekken. In de toelichting van de wet preludeert het kabinet er bovendien op dat het testen de economie weer zodanig aan de praat krijgt, dat de financiële steunmaatregelen kunnen worden afgebouwd. Uiteindelijk is moet de nieuwe Tweede Kamer er mee instemmen.

VNO-NCW liet er in een reactie op het wetsvoorstel al geen onduidelijkheid over bestaan: bedrijven en instellingen laten betalen voor de testkosten zou ongepast zijn. Testen draagt bij aan bestrijding van het virus, dat er weer leven in de brouwerij komt is goed voor de mentale gesteldheid én de economie, aldus de werkgeversvereniging. Bovendien: testen bij de GGD is toch ook gratis?

De grote dagattracties denken er net zo over. ‘Als de terrassen eind deze maand weer open kunnen, dan een dierentuin toch ook?’, zegt Club van Elf-directeur Klesman. ‘Minder riskant bovendien: mensen komen vaak met hun eigen gezin en er wordt een stuk minder gedronken.’

… en wie verdient er aan?

De teststraten waar tijdens de proeffase de toegangstesten worden afgenomen zijn volgens de Rijksoverheid ‘speciaal hiervoor’ neergezet. Maar dat ligt toch anders. De Stichting Open Nederland gebruikt namelijk commerciële teststraten die al maanden bestaan, maar hun klandizie verliezen omdat de GGD de boel op orde heeft.

Iedereen die zich via de website van Testen voor Toegang aanmeldt voor een coronatest wordt nu doorgestuurd naar een van de 28 teststraten van Lead Healthcare bv, beter bekend als het bedrijf achter www.covidsnelteststraat.nl. Wie daar als consument test, betaalt 75 euro. Wat de overheid betaalt, willen nog het ministerie van Volksgezondheid, noch Lead zeggen.

Wel is bekend dat de Stichting Open Nederland groepskorting bij het huren van testcapaciteit: bij een optimale bezetting €8,45 per test. Let wel: dat is exclusief de kosten voor de test en het testmateriaal zelf. De inkoopprijs daarvan ligt rond de 6 euro. Voor de circa 200 duizend toegangstesten voor de 400 evenementen in de pilotfase in april zou Lead Healthcare dan al een rekening van naar schatting 3 miljoen euro naar het ministerie van Volksgezondheid kunnen sturen.

Overigens hoeft iemand die zich in de proeffase aanmeldt voor een coronatest geen kaartje van een concert of museumbezoek te overleggen. In principe kan dus iedereen nu gratis een commerciële sneltest laten doen op kosten van de overheid. Om in de gaten te houden of dat gebeurt vergelijkt de Stichting Open Nederland de hoeveelheid testen wel met de geboekte kaartjes, aldus bestuurder Tom Middendorp.

De stichting is nog op zoek naar andere testaanbieders. Graag zelfs, zei Middendorp, om vanaf 1 mei te komen tot een capaciteit van 400 duizend toegangstests per dag. Woensdag is een informatiesessie gehouden voor geïnteresseerde partijen. ‘Het netwerk moet fijnmazig zijn zodat mensen dicht bij huis getest kunnen worden, ook als ze lopend of op de fiets komen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden