Leugenaars

MALOU VAN HINTUM

Bij rechtszittingen komt een stoet van simulanten, leugenaars, pseudowetenschappers en incompetente juristen voorbij. Ze worden alleen zelden als zodanig herkend en dat is precies het probleem, zegt hoogleraar psychologie Harald Merckelbach (Universiteit Maastricht) in zijn boek De leugenmachine.

Dit boek kun je op twee manieren lezen. Als een aanklacht tegen de tekortkomingen van het huidige rechtssysteem, dat deels drijft op inadequate verhoortechnieken, en waarin pseudowetenschap bij de gratie van jargon floreert, zoals 'verklaringen van het type dat de verdachte haar kinderen doodde omdat ze vanwege haar borderline-trekken en ik-zwakke ego de gestuwde agressie niet langer de baas kon en het zodoende tot een fatale impulsdoorbraak kwam'.

Maar De leugenmachine is ook een ode aan de menselijke creativiteit. Al die leugenaars en fantasten die het lukt geheugenverlies te simuleren, of aannemelijk te maken dat ze echt slaapwandelden terwijl ze moordden, slagen erin anderen om de tuin te leiden. Dat heeft ook een positieve kant. Want liegen duidt erop dat de mens zijn brein zozeer de baas is, dat hij er anderen mee kan misleiden. Dat kunnen wetenschappers die beweren dat de vrije wil niet bestaat, in hun zak steken. Aldus Merckelbach.

Kunnen leugenmachines ontmaskerd worden? Meer dan nu gebeurt, is Merckelbachs overtuiging. Kijk niet met een klinische blik naar verdachten die (pseudo-)patiënten zijn, maar onderwerp ze aan valide psychologische tests en interviews. Gebruik wetenschappelijke literatuur, feitenmateriaal en harde statistieken. Maak (gebruik van) uitgebreide gevalsbeschrijvingen in plaats van 'boterzachte psychodynamiek'.

Merckelbach illustreert zijn betoog met talloze anekdotes, waarvan de postbode die gerechtspsychiater werd misschien wel de mooiste is. Deze Gert Postel maakte zoveel furore met zelfbedachte syndromen, dat hij bijna baas van een forensische kliniek werd. Als een onzinverteller zich als expert profileert, hangt iedereen aan zijn lippen.

Harald Merckelbach: De leugenmachine. Contact; 255 p.; €29,95; ISBN 978 90 254 3601 8.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden