Letters sieren de wand als een tros vrijgelaten ballonnen

Peter Reading draagt een spijkerbroek, zijn overhemd staat open. Hij kijkt niet op van zijn papier, hij leest. Maar de tv staat op fluistersterkte, zodat hij amper is te verstaan....

MICHEL MAAS

Van onze verslaggever

Michel Maas

AMSTERDAM

Gobschighte damapetty.

De bezoeker buigt iets verder.

gobby Fer-dama.

De bezoeker houdt een hand achter zijn oor.

getspeeke baggsy,

getspeeke parly

comma cul, comma

De bezoeker schudt zijn hersenen. Hij geeft het op, doet een stap terug en leest de royale witte letters op de zwarte muur achter de televisie. Mooie koele letters - van Karel Martens en Roger Willems, meldt de catalogus. De bezoeker draait viermaal langzaam in het rond om de vier complete dichtregels te lezen, die de wanden van het kamertje vullen.

resinous pine shade under an ozon hole/ (one of those routine periodic/ faunal extinctions (cf. the Cambrian))/ eucalypts shred-barked, parched buff hectares

Mooie regels, die het einde der tijden oproepen en het tegelijkertijd ironisch relativeren tot 'een van die gebruikelijke periodieke uitsterfpartijen (vgl. het cambrium)'.

Peter Reading (1946) is, na Hugo Claus en Seamus Heaney, de derde dichter die in het Stedelijk Museum een eigen zaaltje krijgt. Een experiment om poëzie als vorm van kunst het museum in te trekken.

Vorm is belangrijk. De vorm-gevers (Martens & Willems) hebben zijn woorden opgeblazen tot de letters bijna los komen van elkaar, als een tros vrijgelaten ballonnen. Elke letter heeft nadrukkelijk en uitvergroot zijn eigen vorm gekregen. Maar ze staan nog altijd in de rij, kaarsrecht en gegroepeerd tot woorden. Dikke letters dwingen meer, en deze zijn zo vet dat ze elke bezoeker tot lezen manen. Wie binnenkomt draait, overdonderd, een trage pirouette van vier rondjes - voor elke regel één.

Lezen is hier: de letters volgen.

De vier regels vormen de derde strofe van een gedicht, dat buiten, op de wanden boven aan de trap in zijn geheel en in veel kleinere letters is te lezen, samen met nog vijf gedichten uit Reading's bundel Evagatory. Ook de raadselachtige regels Gobschighte damapetty./ gobby Fer-dama./ getspeeke baggsy,/ getspeeke parly/ comma cul, comma staan daarin. Dat blijkt een fransig, vermoedelijk zelfverzonnen, soort patois te zijn. In wat Reading vertaals noemt ('translationese'), betekenen die zinnetjes: Wonderful little Madam,/ self-

mocking Iron Lady,/ who some said was a windbag,/ some said talked/ like an arsehole, like. . .

De Reading op de televisie en de Reading op de wand vullen elkaar prachtig aan. De wand geeft een proefje van Reading's wereldbeeld: de somber-ironische kijk van een dichter die 25 jaar geleden verhuisde naar Shrewsbury in Shropshire om 'de ondergang van Engeland te ontlopen'. De dichter sombert over het milieu en de wereld, en over de mensen met hun doorgaans lachwekkende bezigheden.

De Reading van het patois is de dichter die èlke vorm van taal gebruikt en kneedt tot een gedicht. Hij vindt eigen woorden uit, of gebruikt taal die hij misschien heeft horen spreken op zijn werk (hij bediende 22 jaar lang een weegbrug, tot hij werd ontslagen omdat hij weigerde een nieuw bedrijfsuniform te dragen). Hij laat zijn gedichten 'spreken' door mensen zonder tanden, door stamelende dronkaards, door patois-negers, door half-analfabeten (sir I gets hangd this day, me as wus transportud. . .). Hij smijt met termen uit de ruimtevaart. En al die soorten taal blijken bruikbaar, en kneedbaar tot gedichten die allemaal op hun beurt, stuk voor stuk weer alle mogelijke, meer of minder absurde vormen aannemen.

Peter Reading, die zeventien dichtbundels publiceerde, is in Engeland vaak bekroond, onder andere met de Whitbread Prize. Hij wordt door critici beschouwd als een van de belangrijkste dichters van dit moment. Desondanks is hij bij het grote publiek een onbekende. Reden voor The Guardian om hem, bij het verschijnen van het eerste deel van zijn verzameld werk, te kronen tot 'England's unofficial laureate'.

Poëzie in het Stedelijk Museum. Peter Reading, t/m 29 oktober.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden