'Let op dat ze niet de benen nemen'

In Kiev is de jacht op de kopstukken van het Janoekovitsj-regime begonnen. Na drie maanden demonstreren, is de omwenteling in Oekraïne plotseling een feit. 'Petten af, alle mannen!'

KIEV - 'Vooral op Mercedessen letten!', is het parool bij de barricade die Oekraïense activisten op de weg naar het vliegveld Borispol hebben opgeworpen. Helm op, een knuppel in de hand, gluren ze door de raampjes van de auto's die zich langs de barricade wringen. De jacht op de kopstukken uit het gevallen Janoekovitsj-regime is begonnen. 'We moeten voorkomen dat ze de benen nemen', zegt een van de activisten. 'Sommigen hadden zich in ambulances verstopt.'


Na drie maanden demonstreren op Maidan, het Onafhankelijkheidsplein in het centrum van Kiev, is de omwenteling opeens gearriveerd. Nergens is meer een politieagent te bespeuren. Langs de straten lopen met knuppels bewapende activisten nog een beetje onwennig in het gelid. Op een kruispunt staat een eenzame betoger met een groene helm op het verkeer te regelen. Je kunt zien dat hij het voor het eerst doet, maar de automobilisten steken hun duim op en toeteren enthousiast: president Janoekovitsj is uit Kiev gevlucht.


Op Maidan heerst een onwerkelijke stemming, een mengeling van vreugde en ongeloof. Een paar dagen geleden vielen hier nog tientallen doden, nu zijn niet alleen de scherpschutters verdwenen, de hele machtsstructuur is ingestort. De televisie, weer in handen van de oppositie, laat beelden zien van agenten die gedwee hun documenten laten inspecteren door betogers, voordat ze aan boord mogen van bussen die hen naar huis brengen.


'Ik kan het niet geloven', zegt Nikolaj Tsjirik (57), die bloemen komt leggen voor de slachtoffers van het politiegeweld. 'Ik was bang dat het niet zou lukken. Dat ze tanks tegen ons zouden inzetten en Maidan zouden verpletteren. Maar opeens is het voorbij.'


De verdedigers van het plein zijn nog wantrouwig. 'De revolutie is pas voorbij als we Janoekovitsj en zijn hele kabinet te pakken hebben', zegt een vermoeide activist die met een handjevol groezelige kameraden een van de barricades rond het plein bewaakt. Drie maanden heeft hij bijna onafgebroken op Maidan doorgebracht en de gedachte dat alles voorbij is, is nog wat onwennig.


Kiev gonst van de geruchten dat Janoekovitsj al naar Rusland is gevlucht, maar de president meldt zich opeens vanuit de oostelijke stad Charkov met een kennelijk haastig afgenomen interview. Hij beschuldigt de oppositie van een staatsgreep en klaagt dat zijn auto is beschoten. 'Ik ben niet van plan om af te treden', verzekert hij. 'Ik blijf in Oekraïne.' Janoekovitsj maakt een onzekere, ietwat verwarde indruk. Onwillekeurig bekruipt je de herinnering aan de Roemeense dictator Ceausescu vlak voor diens val. Dit is iemand die niet meer in zichzelf gelooft.


In het Oekraïense parlement is de revolutie in een stroomversnelling geraakt. In een noodtempo wordt de ene na de andere minister uit zijn functie gezet. Een paar dagen geleden deelde de partij van Janoekovitsj, de Partij van de regio's, nog de lakens uit in de volksvertegenwoordiging. Nu stemmen de afgevaardigden van de verslagen partij gedwee mee met de oppositie. De ene na de andere motie wordt met nul stemmen tegen aangenomen.


Ook een voorstel om Janoekovitsj uit zijn ambt te zetten, is een hamerstuk. Als het scherm nul stemmen tegen toont, staan de afgevaardigden als één man op en heffen ze het volkslied aan.


Op Maidan zijn tienduizenden mensen samengestroomd voor een herdenking van de betogers die vorige week omkwamen. 'Petten af, alle mannen!', brult een uit de poten gewassen lid van de ordedienst, als een van de doodskisten in aantocht is. 'Slava Oekraïne! (Leve Oekraïne!)', klinkt het vanaf het podium, waarop het vuur van de revolutie drie maanden lang dag en nacht brandende is gehouden. 'Herojam slava! (Ere aan de helden!)', roept de menigte terug. 'Helden sterven niet!'


Veel mensen vragen zich benauwd af hoe er in het Russisch-talige oosten van Oekraïne, waar Janoekovitsj' partij veel aanhang heeft, zal worden gereageerd op het afzetten van de president. De pro-Russische gouverneur Michail Dobkin van de regio Charkov fulmineert tegen de staatsgreep door de 'bandieten' in Kiev, maar er is een gunstig teken: op last van het parlement in Kiev wordt ex-premier Julia Timosjenko, de aartsvijand van Janoekovitsj, vrijgelaten uit de gevangenis van Charkov. Kennelijk heeft Janoekovitsj ook in dit bolwerk van zijn partij te weinig invloed om de vrijlating van Timosjenko tegen te houden.


Als Timosjenko op het podium van Maidan verschijnt, stijgt er een luid gejuich op. In haar rolstoel ziet de oppositieleidster er na drie jaar gevangenschap verzwakt uit, maar zodra ze het woord neemt, is ze een en al strijdvaardigheid. 'Vandaag heeft Oekraïne afgerekend met deze verschrikkelijke dictator', zegt ze onder luid applaus. 'Geen druppel bloed is vergeefs vergoten.'


De voormalige premier, die zeven jaar cel kreeg wegens machtsmisbruik, belooft verder een eind aan de 'politiek van achterkamertjes'. Het publiek reageert uiteindelijk verassend lauw op haar woorden. Aanhangers van de ultranationalistische Rechtse Sector roepen de naam van hun leider, Dmytro Jarosj.


'Timosjenko is een figuur uit het verleden, ze heeft geen banden met de mensen die achter deze omwenteling staan', zegt de 29-jarige Andrej Krementsjoek, opvallend genoeg een aanhanger van Timosjenko's Batkivsjtsjina (Vaderland).


De activisten van Rechtse Sector zijn bang dat zij, zodra het leven weer zijn normale gang herneemt, vergeten zullen worden. 'Die politici zijn allemaal hetzelfde', zegt een van hen. 'Timosjenko, Janoekovitsj, Timosjenko, het blijft altijd hetzelfde.'


'Deze jongens blijven op het plein. Die geven niet zomaar op', waarschuwt de 41-jarige Aleksandr. Zijn achternaam wil hij niet kwijt: als kolonel buiten dienst heeft hij de jongens van Rechtse Sector en andere groeperingen getraind in vechtsporten. Hij kijkt trots naar een groepje activisten dat het opbrengen van een titoesjka (provocateur) oefent. Zo moet Oekraïne er naar zijn smaak uit gaan zien: gedisciplineerd, getraind en vaderlandslievend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden