'Let op betaalmeesteres Merkel!'

We moeten betaalmeesteres Merkel in de gaten houden. Ze staat onder enorme druk en gaat de euro-solidariteit niet lang meer volhouden. Dat betoogt Martin Sommer.

Martin Sommer
null Beeld afp
Beeld afp

Terug van vakantie. Na een maand ziet de wereld er anders uit. Bij vertrek stond Nederland er goed voor, een tevreden natie. Bij terugkomst horen we bij de eurocrisis. Zo snel gaat het tegenwoordig. Een maand geleden was Mark Rutte een succesvolle premier. Bij terugkomst heeft hij voor het eerst iets van een struikelaar. Afgezien van zijn persoonlijke rol laten die missers van vijftig miljard en het Finse onderpand nog iets zien: verschillende verhalen houden in Brussel en Den Haag, dat is voorbij.

Compromis
Voorheen was het goed politiek gebruik om dáár een compromis sluiten, en híér te roepen dat het moest van de anderen. Of wat minder glanzende afspraken achter te houden. Het kwam allemaal toch pas later naar buiten. Wie maalde erom? Dat kan niet meer nu het er echt om spant. Europa is belangrijk geworden, zij het op een andere manier dan de euroliefhebbers hadden gewild. Media en parlementariërs (niet europarlementariërs, die merkwaardig genoeg nog altijd op het strand liggen...) zitten erbovenop. En de omloopsnelheid is geweldig toegenomen.

De eurolanden willen nog eens gezellig bakkeleien over dat Finse onderpand. De financiële markt gelooft er al niet meer in en Griekenland betaalt nu alweer 18 procent rente over zijn obligaties. Het Europese gepolder staat op steeds gespannener voet met de echte wereld. Eerst voorvergaderen in de afzonderlijke parlementen om een mandaat bedelen, dan een eurotop, daarna het resultaat weer thuis verdedigen. Intussen leggen Merkel en Sarkozy achter je rug alweer het volgende noodverband. De hele wereld ziet: het ontbreekt aan controle. Vernietigend voor het vertrouwen van markten en kiezers.

Loopt uit de hand
Maar wat kun je nog als je het niet meer weet in een omgeving waar alles met alles samenhangt? Dat vraagstuk behandelt de politiek filosoof Herman van Gunsteren in zijn boek Zeker weten? Omgaan met verrassingen, falen, onwetendheid. Komt in oktober uit bij Van Gennep. Ingewikkelde, nauw gekoppelde systemen, schrijft Van Gunsteren, lopen grote kans op onbeheersbare schade. Hij noemt Europa en de bankencrisis. Heel lang lijkt het goed te gaan omdat het meestal om logge, stabiele stelsels gaat. Maar als het mis gaat, gaat het goed mis. En loopt de boel uit de hand.

De banken waren te groot om te vallen, op straffe van wereldwijd economisch hartfalen. Wat te doen? Als er een crisis is in een complex systeem, moet je het breiwerk uit elkaar halen, aldus Van Gunsteren. Ontkoppelen. Zo is het bij de banken gegaan. Na Lehman Brothers moesten ze zelf hun broek meer ophouden. Meer eigen geld, dan valt niet het hele kaartenhuis als er één valt. In Europa redeneert men precies de andere kant op. Men volgt de strategie van de gokker - de inzet verhogen om verlies goed te maken. Meer onderlinge afhankelijkheid in plaats van minder. Nog een Europees bestuur ertegenaan. 'Gouvernement économique.' Eurobonds.

Maar grote afhankelijkheid maakt gevoelig voor chantage, schrijft Van Gunsteren. En inderdaad, de euro hangt op dit moment van chantage aan elkaar. Er is geen alternatief voor de euro, anders belanden we in de vreselijkste recessie. De Grieken weten het - ze moeten dus wel steun krijgen. De Finnen mogen geen onderpand eisen, want dan ploft de euro. Allemaal chantage. Tegelijk weet men dat het zo niet voortkan. Hoe lang kan de Europese Centrale Bank zijn goede geld in kwade obligaties blijven steken?

Harde taal

Nederland kan zelf niet heel veel. Schaal is noodlot, dat zijn we al twee eeuwen gewend. Nederland kan zich aansluiten bij een groot land met gelijksoortige belangen, mentaliteit en verstandig beleid. Duitsland dus. Merkel is betaalmeesteres, en wie betaalt, mag de muziek bestellen. Let dus op Merkel. Zij staat onder enorme druk en gaat de euro-solidariteit niet lang meer volhouden. Zeer harde taal kwam deze week van de Bundesbank, van voormalig ECB-kopstuk Otmar Issing en ook van de linkse professorale pilaarheilige Jürgen Habermas.

Hun gezamenlijke klacht: deze Europese vlucht vooruit om de euro te redden is ondemocratisch. De economische regering die Merkel en Sarkozy hebben uitgedokterd, voert naar een ambtenarenstaat. In de Volkskrant schreef oud-minister Bert de Vries in soortgelijke bewoordingen. We moeten niet buigen voor de afpersing van de vooruitgaloppeerders met hun 'there is no alternative'. Iedere bestuurder weet dat chantage alleen te bestrijden valt door er niet aan toe te geven. Bert de Vries legde zijn vinger op een nare plek: de landen die indertijd géén euro invoerden, zijn niet slechter af. Mogelijk beter. Het wordt tijd voor een plan b.

Martin Sommer

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden