Leren we nu te weinig over vaderlandse geschiedenis?

Docenten zien weinig heil in de (toekomstige) kabinetsplannen

Scholen moeten volgens de formerende partijen meer aandacht besteden aan 'elementen die van belang zijn voor de nationale identiteit', zoals het Wilhelmus en de Grondwet. Symboolpolitiek of nuttig plan?

Koning Willem-Alexander en koningin Máxima. Foto anp

Of hij het Wilhelmus gebruikt in zijn lessen? Ton van der Schans moet lachen om de vraag. Natuurlijk gebruikt hij het Wilhelmus, zegt de voorzitter van de Vereniging van docenten Geschiedenis en staatsinrichting in Nederland (VGN). Hij zingt het zelfs met zijn Pabo-studenten, al krijgen ze daarbij hulp van het digibord, waarop hij de tekst projecteert.

'Dat lied is een prachtig historisch document', zegt hij, 'een sleutel om een hele periode van de Nederlandse geschiedenis te openen. Hoe zat het ook al weer met Willem van Oranje? Vanwaar dat Duitse bloed? Wie was de koning van Hispanje?'

Ook Jasper Rijk behandelt het volkslied in zijn lessen. Logisch, zegt de docent geschiedenis en maatschappijleer van het Veluws College Walter Bosch in Apeldoorn. Want de opstand van Nederlandse gewesten tegen de Spaanse koning Filips II zit zowel in de onderbouw als in de bovenbouw in het curriculum.

'Ik zing het lied niet', zegt hij. 'Dat wil ik mijn leerlingen niet aandoen. Maar ik bespreek wel de context. En ik denk dat de meeste van mijn collega's dat ook doen.'

Rijk was dan ook verbaasd toen hij woensdag op de voorpagina van het Algemeen Dagblad las dat 'de tekst, betekenis en melodie van het Wilhelmus' verplichte kost moet worden op scholen. Dat zou blijken uit een conceptversie van het regeerakkoord, die in bezit is van de krant. Daarnaast zouden scholen volgens het document meer aandacht moeten besteden aan andere 'elementen die van belang zijn voor de nationale identiteit', zoals de grondwet.

'Ik vind het vreemd', zegt Rijk, 'dat politici steeds weer oproepen om aandacht te besteden aan onderwerpen die al op het programma staan. Thierry Baudet wilde scholen onlangs verplichten de Holocaust te behandelen en nu gaat het over het Wilhelmus en de grondwet. Mensen schrikken: wordt dat dan niet onderwezen? Maar die onderwerpen zijn al topprioriteit voor elke docent geschiedenis of maatschappijleer.'

Akte van Verlatinghe

En er is meer kritiek op de uitgelekte plannen. Hanneke Tuithof, die geschiedenisdocenten opleidt aan Universiteit Utrecht, kan enige ergernis niet onderdrukken. 'Het Wilhelmus en de grondwet komen al aan bod in het onderwijs', zegt ze. 'Met welk extra doel lanceren de politici dan dit plan? Dat zou ik wel eens van ze willen horen. Het geeft mij het gevoel dat de geschiedenis ingezet wordt om de Nederlandse identiteit vorm te geven. Denken ze dat je je meer Nederlander voelt als je dit lied zingt of begrijpt?'

Veel docenten, zegt Tuithof, vinden nu al dat het geschiedenisonderwijs te veel nadruk legt op de vaderlandse geschiedenis. Omdat het programma zo vol zit, sneuvelen de lessen over China of Zuid-Afrika. 'Terwijl burgerschap ook betekent dat je je kunt inleven in andere culturen, dat je meerdere perspectieven kan zien.'

Willem van Oranje Foto anp

Is hier dan misschien sprake van symboolpolitiek, zien we hier goedkoop volksliedpopulisme om de nationalistische achterban tevreden te houden? Dat gevaar ligt op de loer, stelt Van der Schans van de VGN. 'Het Wilhelmus moet geen doel op zich worden, geen historische hit die als bezweringsformule wordt gebruikt', zegt hij. 'Maar als middel om de geschiedenis tot leven te wekken kan zo'n lied heel geschikt zijn.'

Overigens heeft de VGN liever dat het onderwijs over deze periode zich focust op de Akte van Verlatinghe, waarmee een aantal Nederlandse provinciën in 1581 afstand nam van vorst Filips II. Onlangs stelde de vereniging zelfs voor om de datum waarop dat document getekend werd, 26 juli, uit te roepen tot Nationale Onafhankelijkheidsdag.

'Historisch gezien is de Akte van Verlatinghe veel interessanter dan het Wilhelmus', zegt Van der Schans. 'Het legde de basis voor het huidige Nederland, het stelde dat een volk het recht heeft zich te verzetten tegen onderdrukking. Voor ons klinkt dat misschien afgezaagd, maar aan het einde van de zestiende eeuw was dat niet minder dan een revolutie.'

Burgerschapsonderwijs

Is dan niemand enthousiast over de plannen van de formerende partijen? Toch wel. Voorzitter Hans Teunissen van de Nederlandse Vereniging van Leraren Maatschappijleer ziet dit als een teken dat de formerende partijen willen investeren in burgerschapsonderwijs. 'Daar ben ik blij mee.'

Teunissen wijst op internationaal onderzoek waaruit blijkt dat er nog wel iets te verbeteren valt op dat punt. Vergeleken met leeftijdsgenoten in veel andere landen hebben Nederlandse 14-jarigen namelijk minder kennis over de grondwet en de werking van een parlementaire democratie. Niet vreemd, stelt Teunissen, als je bedenkt dat Nederlandse scholen er niet veel aandacht aan besteden. 'Leerlingen krijgen in de bovenbouw één jaar lang maatschappijleer, twee uur in de week. Daar red je het niet mee.'

Groepsfoto van burgemeester Eberhard van der Laan samen met de nieuwe Nederlanders tijdens Nationale Naturalisatiedag 2012. Foto anp

Hij pleit er daarom voor burgerschapslessen al op de basisschool te laten beginnen. Wat hem betreft komt er een doorlopende leerlijn, waarin vastligt wat kinderen op welke leeftijd moeten kennen en kunnen, van peuter tot puber. 'Ga ook met die kinderen de deur uit, naar het gemeentehuis, de rechtbank, het Binnenhof. Ze moeten de rechtsstaat ook beleven!'

Hij hoopt dus dat een nieuw kabinet daarmee aan de slag gaat. 'En als dat inhoudt dat er ook meer aandacht komt voor het Wilhelmus, dan mag dat van mij.'

Wat weet u eigenlijk van de vaderlandse geschiedenis? Doe de Ken Uw Geschiedenisquiz

1. Over wie gaat het Wilhelmus?

2. Wie is de vermoedelijke schrijver van het Wilhelmus?

3. Waarom wordt in dit strijdlied van de Geuzen gezongen de Spaanse koning die wordt geëerd?

4. Wanneer werd het Wilhelmus ons volkslied?

5. Wat is het Plakkaat van Verlatinghe?

6. We spreken van de driemachtenleer 'Trias Politica'. Welke drie machten worden in deze leer onderscheiden?

7. Welke twee machten zijn in Nederland niet strikt gescheiden?

8. Onze Grondwet is in 1848 gewijzigd. Welke staatsman is de grondlegger van deze wijziging?

9. Wat waren de belangrijkste staatsrechtelijke veranderingen van 1848?

De antwoorden vindt u hier.

Met dank aan Hans Teunissen, Hanneke Tuithof, Ton van der Schans, Jasper Rijk