COLUMN

Leren we iets van het polis-experiment voor ZZP'ers?

Betrekken, beginnen, bijsturen. Dat is wat de hoogste ambtenaar op het ministerie van Economische Zaken, secretaris-generaal Maarten Camps, ons toewenst bij wijze van nieuwjaarsgroet in het economenvakblad ESB. De trits betreft het maken van beleid door de (rijks)overheid. Betrekken: geef burgers een stem bij het nadenken over oplossingen. Beginnen: durf eens te experimenteren als je, op andere gronden, niet zeker bent van wat wijsheid is. Bijsturen: leer van de resultaten en stel het beleid op grond hiervan bij.

Beeld ANP

Ja, dit is een nieuwjaarsgroet om blij van te worden, wat niet wil zeggen dat er niets te zeuren valt.

Waarom blij? Veel (rationeel) overheidsbeleid kan worden bedacht en ingevoerd op basis van bestaande (wetenschappelijke) kennis over de effecten van maatregelen. Als het (politiek bedachte) doel X is, helpen maatregelen Y en Z dat doel realiseren. Dan is het parool: niet aarzelen, maar doorpakken.

Maar van een groeiende hoeveelheid vraagstukken weten we niet zeker hoe we ze moeten oplossen. Waarom die hoeveelheid lastige kwesties groeit? Sorry boze burger, maar dat komt vooral doordat we al in zo'n geweldig land leven. Bij verdere verbeteringen moeten we onze weg zoeken, deels in nieuwe wateren. Experimenteren om te leren helpt hierbij.

Camps wijst erop dat experimenteren al met een voorzichtige opmars bezig is. In meerdere gemeenten wordt de komende twee jaar geëxperimenteerd met uiteenlopende vormen van bijstand. De veiling van locaties voor windparken op zee was een probeersel. Maar Camps constateert ook huiver, bijvoorbeeld om (nu eindelijk eens) te experimenteren met rekeningrijden als middel om de verkeersverstopping op te lossen.

Camps doet twee voorstellen. Tot mijn vreugde wil hij experimenteren met een Nederlandse CO2-heffing in aanvulling op het haperende Europese handelssysteem.

Daarnaast wil Camps experimenten met een arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zzp'ers. Ik denk dat dit een minder verstandig idee is, minder zuiver ook.

De kwestie is bekend. Werknemers zijn verplicht verzekerd tegen het inkomensrisico bij arbeidsongeschiktheid, zzp'ers niet. Camps voorstel is om ook voor zzp'ers een verplichte verzekering in te voeren, maar dan met een zogeheten 'opt-out'. Dit wil zeggen dat zzp'ers er actief voor kunnen kiezen de polis op te zeggen.

Het voorstel sluit aan bij kennis die we hebben uit de gedragseconomie: het maakt voor de uitkomst veel uit wat de 'standaard' is. Als verzekerd zijn ook voor zzp'ers de standaard is, in plaats van niet-verzekerd, zal blijken dat meer zzp'ers een polis hebben. Het is analoog aan de orgaandonatiediscussie van 2016.

Maar Camps wil deze proef gebruiken om erachter te komen 'waar de grens ligt tussen de afhankelijke en de zelfredzame zelfstandige'. Voor de eerste groep zou Camps (neem ik aan) een verplichte(nde) verzekering willen, en voor de tweede niet of minder.

Leren we dat ook van zo'n experiment? Ik zie niet in hoe. Aan het opzeggen van de polis kunnen allerlei motieven ten grondslag liggen, variërend van een verstandige keuze en slechte risicobeoordeling tot geldgebrek. Juist de zzp'er die moeizaam een inkomen bijeen werkt zal vaak afzien van de polis. Daarmee is hij niet zelfredzaam geworden natuurlijk. Idem voor mensen die hun inkomensrisico slecht inschatten.

Dit experiment lijkt ook van een andere orde. Dit is geen technisch experiment (geheel onverzekerde zzp'ers zijn evident onwenselijk), maar een politiek. Camps spreekt van een 'patstelling' die door de proef zou worden doorbroken. Maar dat is eerst en vooral een politieke patstelling. Experimenteren om te leren is een goed idee, experimenteren om politieke tegenstellingen te overbruggen is dat niet.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden