Leren van het evangelisch succes

Heribertha was de roversdochter van de Hoemannen. Net toen missionaris Willibrordus in de buurt was, leed ze aan hevige koortsaanvallen....

Wie nu gaat kijken in het bos bij het Gelderse Overasselt vindt behalve een ruïne ook een oude eik bedolven onder rafelige lapjes: de koortsboom. De lapjes komen van de kleding van ernstige zieken, wier genezing dringend is gewenst. Tot wie de lapjeshangers hun bede richten, doet er niet toe. Er is meer tussen hemel en aarde, zeggen ze.

Maar moderne ‘missionarissen’ denken daar anders over. Zij doen verwoede pogingen greep te krijgen op dit bijgeloof, door minister Ronald Plasterk en ook door christenen aangeduid als het ‘ietsisme’.

Want de belangstelling voor religie en spiritualiteit mag dan blijven groeien, de traditionele kerken profiteren er niet van. Althans in West-Europa. Hier neemt de secularisatie dagelijks toe, in tegenstelling tot de rest van de wereld, waar religies een veel groter deel van het openbare leven uitmaken.

De Nederlandse christelijke kerken hebben daarom besloten op missie te gaan in eigen land en zich duidelijker te manifesteren. De nieuwe missionarissen zijn katholiek, protestant of evangelisch. Soms komen ze van elders en brengen ze kerken mee die in niets lijken op de in Nederland traditionele calvinistische en katholieke godsbeleving en die voorheen geen genade vonden in Nederlandse ogen.

Maar de onderlinge verschillen worden steeds vaker toegedekt nu die andere missionaire godsdienst, de islam, aan invloed wint en steeds zichtbaarder wordt.

‘De islam heelt ons. De islam daagt ons als christenen uit om eensgezind onze stem in het publieke debat te laten horen’, zegt Wout van Laar van de Nederlandse Zendingsraad. De vertrekkende bisschop Simonis bekende soms jaloers naar moslims te kijken. De kerken in Nederland ontberen anders dan de islam eigen cultuurdragers, is zijn klacht. ‘De ouders van de generatie Nix hebben hun kinderen niks meegegeven van het evangelie. Toch is er grote behoefte aan het uitdragen van het religieuze mysterie.’

Maar hoe? De Raad van Kerken, waarbij zeventien christelijke kerken zijn aangesloten, spreekt van een nieuwe aanpak, van maatwerk zelfs. Want de gemiddelde Nederlander is niet alleen te rationeel, hij is ook te individualistisch voor gemeenschappelijke geloofsbelevenissen. Bovendien heeft hij een broertje dood aan de religieuze instituten, die de traditionele christelijke kerken nu eenmaal zijn.

Van Laar: ‘Er is een vage angst bij veel christenen dat moslims hun kerken overnemen, hoewel het maar zelden gebeurt dat gelovigen overlopen. Maar het is wel een feit dat moslims hun geloof beter uitdragen dan christenen. Wij moeten ons nu afvragen waar we zelf staan, of we niet te veel in onze schulp zijn gekropen. Zij we niet te onzeker geworden?’

Gerard de Korte, hulpbisschop van Utrecht: ‘Je ziet veel nieuwe religiositeit, maar dat is iets anders dan christendom. Ik ben dankbaar dat steeds meer mensen zich bezighouden met de grote levensvragen en gevoeligheden tonen voor religie. Tegelijkertijd wijzen veel religieuze mensen het evangelie af. Zij zijn bezig met hun eigen ziel en zaligheid.

‘Een christen is bezig met de God van de bijbel, met de profetische dimensie van het geloof, sociale gerechtigheid, rijk en arm in de wereld.’

Toch is er binnen het christendom een stroming die wel groeit: de evangelische kerk. Juist de kerk die wél aandacht heeft voor persoonlijke groei en ervaring. Bezoekers van de evangelische kerken gaan een persoonlijke relatie aan met God, nemen de Bijbel letterlijk voor waar en kennen de kinderdoop niet. Huiverig zijn katholieken en protestanten voor de tongentaal waarin zij zich soms uitdrukken. Vooral de pinksterkerken kennen deze gewoonte waarbij een in extase verkerende gelovige de functie van orakel heeft.

Dezer dagen komen katholieken en protestanten terug op hun beoordeling van de evangelische kerken. Ze erkennen dat er van de evangelische stroming net als van de islam een wake-up call is uitgegaan. Maar het blijft niet bij erkenning. De vroegere tegenstanders nemen openlijk afstand van hun houding in het verleden en kwalificeren die nu als ‘te hooghartig’.

Zo bood de scriba Bas Plaisier van de Protestantse Kerk in Nederland vorige maand de 100-jarige pinksterbeweging zijn excuses aan voor de jarenlang bejegende minachting. ‘Er werd nogal eens over u gepraat alsof u niet meer geestelijk gezond was. De enthousiaste uitingen van de vreugde van het geloof, de tekenen van de Geest in tongentaal, profetie en genezing werden soms bestempeld als het werk van de boze. Wat een dedain, verachting’, aldus Plaisier.

‘De situatie in het land schreeuwt om een gezamenlijk optrekken van de kerken’, zei hij die gelegenheid ook. Er is niemand die dat niet hartgrondig beaamt.

Van Laar: ‘De migrantenkerken moeten daarbij in beeld komen. Ze rijzen als paddenstoelen uit de grond, ze brengen nieuwe vormen van christendom en hun mix van persoonlijke groei en sociale zorg zal ook bijdragen aan de integratie van allochtonen.’

De Utrechtse hulpbisschop De Korte wil vooral het evangelie, het christelijk geloof uitdragen. ‘In de kerk gaat het om de godsvraag: wie wil God voor mij zijn, over welke God spreken wij? Iedere gedoopte is een zendeling, is een missionaris, zo staat het in de bijbel. Iedere gedoopte zal dat op de goede momenten moeten uiten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden