Leren praten met de vijand die nooit kwam

Lopende Zaken: Het einde van een tijdperk. Zondag, Nederland 3, 20.15 uur...

De 'Spionnenschool' zoals zij altijd is genoemd, de School van de Militaire Inlichtingendienst (SMID) in Ede, heeft voor het eerst in haar veertigjarige bestaan een cameraploeg toegelaten. Maar wie spionnen en grote onthullingen verwacht, zal worden teleurgesteld.

Lopende Zaken van de VPRO zendt zondagavond Het einde van een tijdperk uit, waarin te zien is hoe de laatste lichting militaire dienstplichtigen de twintig weken durende spoedcursus Russisch volgt. Deze was vooral bedoeld om ondervragers van Russische krijgsgevangenen en radio-luistervinken te kweken.

Maar sinds de val van de Berlijnse Muur in 1989 en de opdeling van de Sovjet-Unie in autonome republieken, is er een eind gekomen aan het vertrouwde Westerse vijandbeeld. Vanaf volgend jaar laat de school alleen nog maar beroepsmilitairen toe, die zullen worden opgeleid als tolk-vertaler of waarnemer in NAVO- of VN-verband.

Beelden van (ex-)cursisten die vol overgave Russische liederen zingen, introduceren het taalinstituut. Het blijkt een wezenlijk onderdeel van de cursus te zijn. Een taal zingen leert sneller. Een deelnemer, die de hele uitzending fanatiek blijft kijken, vertelt hoe hard hij moet werken. Hij dient een ijzeren discipline op te brengen om de opleiding succesvol af te ronden.

Twee ex-cursisten vertellen over hun ervaringen met de SMID: Alexander Münninghoff, voormalig correspondent in Moskou voor de Haagsche Courant, en André Carstens, die is gestationeerd als persattaché op de Nederlandse ambassade in Moskou.

Münninghoff neemt de cameraploeg mee naar zijn studeerkamer, die er uitziet als een Russisch museumpje. Hij is de opleiding in 1967 gaan doen om zijn diensttijd nuttig te besteden. Het heeft zijn leven en denken aanzienlijk beïnvloed, zegt hij.

Overste Timmer, hoofd van de talenschool, is zich ervan bewust dat velen de opleiding niet voor Koningin en Vaderland volgen, maar in het belang van hun eigen carrière. 'Dus kunnen wij hoge eisen stellen aan onze ondervragers. Dat is weer in òns eigen belang', vindt hij. Trots vertelt hij dat veel ex-cursisten hoge posten bekleden in bedrijfsleven en diplomatie.

De functie spionnenschool komt uitgebreid aan de orde en ontlokt hilarische reacties bij de oudgedienden. Carstens moet giechelen om de vraag of hij eigenlijk een spion is. 'Nee', zegt hij, 'dat is het grootste misverstand over de opleiding. Je leert Russisch om met de potentiële vijand te kunnen praten.' Münninghoff heft het stiekeme op door voor de camera spottend uit oud studiemateriaal voor te dragen. Ook Timmer geeft toe dat het niet meer nodig is een geheimzinnige sfeer te creëren.

Tenslotte bezoekt het Lopende-Zakenteam een reünie van de SMID. Bierdrinkend en vooral zingend benadrukken ongeveer zeshonderd oud-cursisten hun band. Zij vieren het einde van een tijdperk.

Hedda Schut

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden