'Leraren, hou op met klagen en dóe iets'

De verongelijkte toon van veel docenten doet het onderwijs geen goed en jaagt enthousiast jong talent weg, aldus Aleid Truijens. 'Dóe iets, behalve jammeren als een geslagen hond.'

Leraren van scholen in Den Haag en Delft voeren in 2008 actie op het Plein in Den Haag.

Vooral zo houden...Anneke Wijma heeft ruimschoots gelijk. Dat was mijn eerste reactie op het opiniestuk 'Je moet wel gek zijn om als leraar in het voortgezet onderwijs te werken' van deze docente. Het is een klaagzang over alles wat er mis is in haar werk: de dof gewassen kopjes in de koffiekamer, het gebrek aan carrièremogelijkheden, status en een martkconform salaris, de onzinnige onderwijsvernieuwingen, het geblaat van onderwijsgoeroes, het eindeloos formulieren invullen, de drukke kinderen met psychiatrische 'labels', de jaloezie op lange lerarenvakanties en, vooral, de terreur van de managers en bestuurders verenigd in raden als de VO-raad.

Een vertrouwd rijtje. Sinds de commissie-Dijsselbloem en de commissie-Rinnooy Kan drie, vier jaar geleden constateerden wat er mis was in het voortgezet onderwijs zijn de opeenvolgende ministers Plasterk en Van Bijsterveldt er niet in geslaagd structurele verbetering te brengen.

Maar waarom erger ik me dan zo aan het boze stuk van Wijma?
Ik denk dat het de gebruikelijke martelaarstoon is. Die van 'Ik lijk Gekke Gerritje, maar ja, het is mijn Roeping'. Waarom zoekt Wijma geen leukere baan om de onderwijshel te ontvluchten? Misschien zijn het toch de leerlingen die ze, hoewel vaak vervelend, soms 'onweerstaanbaar lief' vindt. Over haar drijfveer om kinderen iets te leren, lees ik tenminste niks. Zoals ik ook geen spoor van analyse of oplossingen vind in haar stuk.

Terreur
Die verongelijkte toon doet het onderwijs geen goed en jaagt enthousiast jong talent weg. Stroman in het geklaag van de leraar is steevast 'het bedrijfsleven'. Daar zouden vergelijkbaar opgeleiden bakken met geld verdienen, in lease-auto's rondscheuren en dikke bonussen beuren. Geloof het niet. Ook bij bedrijven zijn de startsalarissen laag, werkt het merendeel van de hoogopgeleiden niet in het management en zuchten velen onder de terreur van zelfgenoegzame leidinggevenden. Anders dan leraren lopen ze het risico er bij een economische dip uit te vliegen.

Het salaris van academisch opgeleide leraren is inderdaad te laag, zeker na tien, twintig jaar, maar dat van de hbo'ers is gemiddeld, en hoger dan dat van hbo'ers in de zorg. Trouwens, veel leraren, vooral parttimeleraressen met een goedverdienende kostwinner, verkondigen heroïsch dat ze 'niet voor het geld werken'. Mooi zo, denkt Van Bijsterveldt.

Toen ik 22 jaar geleden het onderwijs verruilde voor de journalistiek - niet omdat het lesgeven me tegenstond maar omdat ik, meteen na mijn studie voor de klas gekomen, buiten het leslokaal wilde rondkijken - waren de arbeidsvoorwaarden even slikken. Zeven weken vakantie inleveren, van dertien naar zes. Getob met kinderopvang in de schoolvakanties. Niet meer om drie uur 's middags mijn kinderen van school halen en 's avonds huiswerk nakijken, maar om half zeven thuis én 's avonds vaak doorwerken. Het salaris bleef ongeveer hetzelfde. Maar wat een verademing: bijna niemand bij mijn krant klaagde of zeurde. Niemand zuchtte temerig 'wat heb ik toch een prachtig vak', maar er werd met plezier en zonder morren hard gewerkt.

Kleilaag
Áls een onderwijsminister eens een wijs besluit neemt, zoals de eis dat leraren voortaan een masterdiploma moeten hebben, dan is het weer niet goed. Je zou denken dat Wijma, wier hart klopt voor haar leerlingen, deze kwaliteitsimpuls toejuicht. Niet omdat academici, zoals zij cynisch oppert, ADHD'ers beter in toom houden, maar omdat zij meer kennis meebrengen. Maar nee, liever geen master, want de getergde leraar 'moet' dan weer iets.

Verbazingwekkend dat zo'n enorme, hoogopgeleide en goedgebekte beroepsgroep niet beter voor zijn vak opkomt. Wie dat wel doet, is Manja Smits, onderwijswoordvoerder van de SP. Onlangs schreef zij een krachtig, glashelder en goed onderbouwd voorstel om dé weeffout in het onderwijs te repareren. Ze stelt voor om het door niemand gekozen machtsblok, de geldverslindende 'raden' van nepwerkgevers, de ondernemers met gemeenschapsgeld, af te schaffen. De bijl in de kleilaag. Het vrijkomende geld kan besteed kan worden aan lerarensalarissen en diplomering van onbevoegde docenten. Leg vast dat geld bestemd voor personeel bij hen terechtkomt, en niet bij interimmanagers en adviesbureaus. Plasterk liet dat na, en Van Bijsterveldt zal nooit haar bestuurlijke CDA-vriendjes uit het zadel lichten.

Leraren, steun dat plan van Manja Smits luid en publiekelijk, ook op school. Meld je aan bij de BON, of bij de nieuwe vakbond LIA, die beide het belang van goed onderwijs verdedigen. Dóe iets, behalve jammeren als een geslagen hond.

Aleid Truijens is columniste van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden