Lepel

Het is zo’n verhaal dat zo mooi is dat te mooi lijkt om waar te zijn. Een vrouw is uit de koepelgevangenis van Breda ontsnapt....

Zoiets is al verbazingwekkend genoeg, maar even vreemd is dat ze die dingen überhaupt nog aan gevangenen geven, lepels. Bewakers moeten inmiddels toch weten dat die in handen van gewiekste boeven veranderen in een multifunctionele ‘tool’, een soort leatherman light. In Escape from Alcatraz (1979, gebaseerd op ware gebeurtenissen) kost het Clint Eastwood maanden om zichzelf met behulp van een lepel (en een nagelschaartje) uit de legendarische gevangenis te graven. In A Man Escaped (1956) wordt wekenlang met een lepel over een houten deur geschraapt tot deze stuk gaat. Het is zo’n cliché dat zelfs in Chicken Run (2000), de kleianimatie die het ontsnappingsgenre parodieert, een kip haar weg uit het kippenhok probeert te graven met het eetgerei.

Het is geen wonder dat het telkens terugkeert. Natuurlijk worden de meest voor de hand liggende ontsnappingshulpmiddelen wél afgepakt, dus een gevangene met vrijheidsdrang moet zijn toevlucht wel nemen tot zoiets schijnbaar onbenulligs. Maar zo’n lepel staat vooral symbool voor engelengeduld. Als iemand zo zijn best doet om het onmogelijke te bereiken, ga je het hem vanzelf gunnen. De uitdaging wordt zo groot dat de rest ondergeschikt raakt.

Nu maken filmmakers het de kijker wat die overige omstandigheden betreft wel extra makkelijk. De ontsnappende boeven zitten natuurlijk onschuldig gevangen (o.a. Papillon), of zijn in de handen gevallen van nazi’s (o.a. The Great Escape). Of ze hebben iets kleins op hun geweten – zeg, het slopen van parkeermeters zoals in Cool Hand Luke – dat in geen enkele verhouding staat tot het tirannieke, sadistische gevangenisbewind waar onder ze zijn beland. Of ze hebben een belangrijke (familie)reden om te ontsnappen (The Escapist).

Het maakt van de gevangene een held. Zijn ontsnappingspoging een testament van het doorzettingsvermogen van de mens. Van zijn universele verlangen naar vrijheid. En dat zit zo ingebakken dat we dat meteen projecteren op de ontsnapping in Breda. Toch knap van die vrouw, denk je onwillekeurig. Zelfs buurtbewoners, over het algemeen toch vooral in paniek bij een uitbraak, en bewakers kunnen hun bewondering voor de gevangene niet verbergen.

Zo’n vrouw die dagelijks met een smoesje de gang naar de kelder maakt. Daar een luik los schroeft en in de kleine beetjes tijd die ze heeft, verbeten graaft aan dat gat.

Dan – na dagen? weken? – de triomf. De stoep bereikt. Twee, drie tegels optillen en daar staat ze. Ze klopt het stof van zich af, recht haar rug, en stapt vastberaden de vrijheid tegemoet.

De zon komt op, de vogels fluiten, de muziek zwelt aan.

Free at last.

Je zou er inderdaad zo overheen lezen, dat ze tot acht jaar was veroordeeld wegens een poging tot doodslag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden