Leo drinkt Lipton, Thea Twinings

Intermezzo doet beroemde psychologische experimenten na. Ontdek hoe voorspelbaar uw gedrag is. Deze week: hoeveel houdt u van uzelf? Door Ad Bergsma..

Ad Bergsma

Iedereen is vandaag zijn eigen proefkonijn, dus iedereen mag zelf beslissen hoe moeilijk hij of zij het zichzelf maakt. Opdracht 1: begin voor het beste resultaat met het maken van een kort opstel over een slechte eigenschap. Wie hiermee klaar is, of wie deze blik in de spiegel liever overslaat, kan verder lezen.

De tweede opdracht is het alfabet te nemen en daaruit de tien mooiste letters te selecteren. Het criterium kan per persoon wisselen. Sommigen zullen kiezen voor de mooiste vorm, anderen voor de prettigste klank. Daarna nog een lijstje: een topvijf van de mooiste getallen van 0 tot en met 9. Wie de lijstjes af heeft, mag verder lezen.

Deze lijstjes zijn bedoeld om een effect op te sporen dat impliciete zelfverheerlijking wordt genoemd. Dit houdt in dat we zaken die ons onbewust aan onszelf doen denken extra waarderen. De kans is dan ook groot dat u uw eigen initialen zult terugvinden in het rijtje van uw favoriete letters en de topvijf van getallen zal in de regel een duidelijke overeenkomst met uw eigen geboortedatum laten zien. Dit laatste effect is nog beter aan te tonen met grotere getallen. Zo is het voorspelbaar dat premier Balkenende het getal 705 aangenamer zal vinden dan 818, omdat hij zelf geboren is op 07-05-1956. Probeer dit maar eens bij uw huisgenoten. Getallen die onbewust aan de geboortedatum doen denken, worden hoger gewaardeerd.

Het zelfverheerlijkingseffect uit zich ook op veel manieren. Zo blijkt Mark vaker van M & M’s of Mars te houden, terwijl Stefan relatief vaak de voorkeur geeft aan Snickers. Leo denkt dat Lipton-thee het lekkerst is, terwijl Paul Pickwick prefereert en Thea Twinings. Zelfs de beroepskeuze is niet vrij van dit effect. In Amerika heten tandartsen (dentists) relatief vaak Dennis of Denise. En het zal ook wel niet helemaal toevallig zijn dat de schrijver van dit stukje (Ad) jarenlang met twee naamgenoten voor het AD heeft gewerkt.

Zelfs ons liefdesleven staat in het teken van deze eigendunk. We trouwen vaker met mensen met een achternaam die met dezelfde letter begint en in de VS zijn er twee keer zoveel echtparen Smith-Smith of Jones-Jones, dan echtparen Smith-Jones of Jones-Smith.

Misschien was de uitstervende gewoonte om kinderen te vernoemen ook wel een goed idee. Opa Paul Vermeer vindt zijn kleinzoon net wat liever als hij ook Paul heet, dan wanneer hetzelfde jochie luistert naar de naam Wesley.

Het is impliciete zelfverheerlijking. En die groeit als het zelfbeeld net bedreigd is, bijvoorbeeld omdat iemand net heeft moeten nadenken over zijn zwakke punten.

Voor, bijvoorbeeld, een opstel over de eigen tekortkomingen. Ons brein werkt zo dat dingen die ons zelfbeeld aantasten automatisch leiden tot het zoeken van bewijs dat het toch niet zo slecht gesteld is met ons. De dingen die ons aan onszelf doen denken zijn dan nog mooier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden