Lente slaat voor tweede keer dit jaar toe

De krokussen en de narcissen komen op. De hazelaar staat in bloei, de rozen, de clematis en de rhododendron lopen uit. Het eerste sneeuwklokje is al meer dan een maand geleden, op 25 november, geregistreerd...

Van onze verslaggeefster Ellen de Visser

Voor de tweede keer dit jaar is het lente, terwijl de winter net een week oud is. Door het warme weer staan bomen, bloemen en planten steeds eerder in bloei, zegt veldbioloog Iris Berends. Sinds het einde van de jaren tachtig begint de lente steeds vroeger.

Tussen 1971 en 2000 bedroeg de gemiddelde jaartemperatuur in De Bilt 9,8 graden, maar sinds 1988 zit Nederland daar bijna elk jaar boven. Dat is vooral toe te schrijven aan de warmere winters en lentes, aldus het KNMI.

De effecten van die opwarming worden sinds kort geregistreerd op de Natuurkalender, een databank met gegevens over de bloei van planten en bomen en het verschijnen van vlinders en vogels. Het project, dat begin 2001 is opgezet door de Wageningse universiteit en het VARA-radioprogramma Vroege Vogels, maakt gebruik van 3500 waarnemers die allemaal hun eigen tuin in de gaten houden.

Tussen 1940 en 1968 bestond een soortgelijk waarnemingsprogramma van het KNMI. Vergelijking van de gegevens toont aan hoezeer de natuur zich aan het veranderde klimaat heeft aangepast. Het maarts viooltje bloeide vorig jaar 33 dagen eerder dan in de jaren '40-'60, fluitekruid en sneeuwklokje 25 dagen eerder. De sleedoorn stond in 2002 vijf weken eerder in bloei dan vijftig jaar daarvoor, de sering drie weken.

Die veranderingen kunnen het hele ecosysteem in de war schoppen, zegt Arnold van Vliet, coördinator van de Natuurkalender. Vogels reageren veel minder sterk op de warmere winters dan planten en insecten. Maar als de eik eerder blad krijgt, komen de rupsen eerder uit. En als die al zijn verpopt voordat de jonge vogels uit het ei komen, is er een tekort aan eten.

Van Vliet wil bestuderen wat dat precies inhoudt: 'Wat betekent dat voor de natuurlijke selectie? Zijn de vroege broeders in het voordeel?' Binnenkort wil hij de waarnemers ook vragen wanneer ze de eerste kikkers horen of egels door de tuin zien scharrelen. Die dieren reageren immers ook op warmte.

Voor de tuin is de vervroegde lente geen drama, zegt hovenier Wim Greven uit Zoetermeer. Bij vorst valt de schade vaak mee, weet hij. 'De groei komt dan tijdelijk tot stilstand. En als de knoppen toch kapot vriezen, loopt de plant vaak aan de onderkant weer uit.'

Het probleem ontstaat pas bij al die tropische plantensoorten die onder tuinliefhebbers nu populair zijn, zegt de hovenier. Regelmatig staat hij een hele palmboom met stro in te pakken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden