Lelijk meisje

De Amerikaanse Baby Dee wilde altijd een meisje zijn, en is er een geworden. Zij speelt in Funzone, de nieuwe voorstelling van Mugmetdegoudentand. Toen ze hoorde dat die over identiteit en uitsluiting gaat, zei ze meteen ja.

Het is een bijzondere versie van een kerstklassieker. Als opening van de nieuwe voorstelling Funzone van toneelgroep Mugmetdegoudentand zingt de Amerikaanse zangeres Baby Dee Rudolph The Red Nosed Reindeer. Sowieso al een liedje over groepsuitsluiting op basis van uiterlijk, waarin de underdog triomfeert; in de variant van Baby Dee krijgt het verhaal van Rudolph een extreem kantje en neemt het lievelingetje van de kerstman op gruwelijke wijze wraak op zijn collega-rendieren.


Universeel, want hebben we niet allemaal een beetje Rudolph in ons? Een kenmerk dat mede onze identiteit bepaalt? Dee hoorde ook nergens bij. De zangeres, die op het podium met een bivakmuts met snoezige puntoortjes tegelijk de wollige aaibaarheid van een reuzenkat en het sinistere van een terrorist uitstraalt, is transgender. Sinds 2001 brengt ze albums uit met gedragen liederen die meer gemeen hebben met de Duitse romantiek, de barok en het vaudeville theater dan met hedendaagse popmuziek. Ook al begon ze haar muziekcarrière als klassiek geschoolde harpiste in de band van Antony and the Johnsons en zijn de persoonlijke muzikale juweeltjes altijd lovend ontvangen door de muziekpers, de liefhebbers van Baby Dee vormen een kleine maar trouwe groep fijnproevers.


Ze had nooit eerder theater gedaan. Als je tenminste het straattheater niet meetelt, waarin La Dee (59) in de jaren tachtig in Central Park New York harp speelde, verkleed als beer. Of het circus op Coney Island waarin ze als hermafrodiet schitterde. En nu zomaar beland bij de Nederlandse Mug?


'Puur toeval. Marcel (Musters van de Mug) verblijft geregeld in New York en doet dan aan appartementenruil. Hij kwam terecht in het huis van mijn zuster. En zo raakten we met elkaar in contact.' Ze heeft een zwak voor hem, zegt ze terwijl ze in de kleedkamer van de Toneelschuur in Haarlem een grof gezicht sierlijk opmaakt met oogpotlood en dunne lippenstift. 'Hij is altijd zo zichtbaar zichzelf op een grote hartelijke manier.' Dus toen hij vertelde over de nieuwe voorstelling die over identiteit zou gaan, met al haar voetangels en klemmen, en vroeg of Dee mee wilde doen, zei ze meteen ja. 'Voor mij was het niet meer dan logisch. Ik bedoel, ikzelf ben duidelijk iemand die daar issues mee heeft gehad. Haha!'


Ze lacht standaard hard en hartelijk. Dat is trouwens wel één van de dingen waar ze nog aan moet denken. 'Ik heb de neiging om in de voorstelling op geestige momenten zo in lachen uit te barsten. Dickie (acteur Dick van den Toorn) doet een stukje over Joep? oh... Joop van den Ende. En elke keer als dat voorbij komt I'm laughing my tits off.'


In Funzone, dat speels onderzoekt wie of wat bepaalt wie jij bent - jijzelf, je geslacht, je kleding, je sociale status, de gemeenschap? - verzorgt ze de muzikale begeleiding, zingt een paar liedjes en doet ook een duit in dat zakje gelabeld 'identiteit'. In een anekdote over haar baantje als houthakker in de jaren negentig vertelt ze hoe ze als herbouwde vrouw haar kleding, gedrag en pose volledig aanpaste aan haar robuuste werkbroeders om op te gaan in die wereld van hypermasculiniteit. Verliep vlotjes, dacht ze: Missie Machocamouflage geslaagd! Totdat aan het eind van de werkdag de voorman vroeg wie van de jongens háár naar huis zou brengen.


Paradoxaal genoeg was die groep van boomverzorgers die hoog in de bomen hangen een gemeenschap die haar meteen accepteerde als transseksueel. Ze konden blijkbaar over een psychologische barrière heenstappen die de meeste mensen hebben. Dee: 'Voor bijna iedereen is het gegeven dat je je identificeert met je geslacht een enorme vanzelfsprekendheid. Maar als ik naar mezelf keek, wist ik niet wie ik was. Een spiegelpaleis waarin alles alleen maar zichzelf weerspiegelde.'


Als transgender verkeerde ze in zo'n uitzonderlijke situatie dat een fascinatie kon groeien voor wat het overgrote deel van de mensheid voor lief neemt. 'Ik had in mijn jeugd ontzag voor mannen die op volstrekt natuurlijke wijze hun mannelijkheid droegen. Ze leken zo gegrond in zichzelf.'


Later besefte ze dat dat soort mensen zeldzaam zijn, hoe fragiel dat hele idee van mannelijkheid en vrouwelijkheid is en dat identiteit meer iets vloeibaars is dat zich ontwikkelt onder invloed van diezelfde maatschappij. 'Een man wil wat andere mannen hebben. Vrouwen maken zichzelf niet mooier voor mannen maar om andere vrouwen de loef af te steken. Het is een fucking beauty contest. Alsof een minder mooie vrouw minder vrouw zou zijn. Ik wilde een meisje zijn. En nu ben ik er één. Weliswaar een lelijke, niettemin nog steeds een meisje. Hahaha.' En je vraagt je ongewild af hoeveel delen zelfspot, berusting en verdediging in die lach besloten liggen.


Even later in de voorstelling tokkelt Dee achter haar harp het nummer Black But Comely, zwart maar aantrekkelijk. 'I'm black but comely as a night shot with stars.' Het klinkt als een wiegeliedje voor getroubleerde geesten wier innerlijke tegenstrijdigheden eindelijk de strijdbijl hebben begraven.


Funzone gaat vandaag in première in de Toneelschuur in Haarlem. T/m 30 maart 2013. mugmetdegoudentand.nl


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.