Lekker weg met een moeilijk kind

Ze hebben ieder een eigen verhaal, maar allemaal drijven ze hun ouders geregeld tot wanhoop. Dankzij particuliere initiatieven kunnen de kinderen een weekendje weg en hebben de ouders even rust....

Giovanni blijft met zijn armen over elkaar stokstijf staan op het pad voor het bungalowhuisje. ‘Ik wil niet!’

Begeleidster Lisanne Steenbruggen hangt de jas om zijn schouders. ‘Je trekt een jas aan of je blijft hier, zo simpel is het.’ Na vijf minuten mokken sjokt hij toch mee, met jas aan. Een kwartiertje later ligt er een zwart jack op de skelterbaan. Juist ja, van Giovanni.

De Stichting Vrienden van Tom is dit weekeinde met tien kinderen en vier begeleiders neergestreken in bungalowpark De Eemhof van Center Parcs. Giovanni (11) is licht verstandelijk gehandicapt. Diego (9) lijdt in ernstige mate aan ADHD, een concentratiestoornis. Bij Aaron (8) is onlangs ODD vastgesteld, een gedragsstoornis die hem opstandig, driftig en wraakzuchtig maakt. En Tom (9) zelf heeft een nog zwaardere variant daarvan, CD (conduct disorder). Dat betekent dat hij niet alleen snel agressief wordt, maar ook criminele neigingen heeft. Hoewel de jongetjes allemaal hun eigen verhaal hebben, is er ook een grote gemene deler: allemaal drijven ze hun ouders (bijna) dagelijks tot wanhoop.

Yvonne Brinkerink wist zich een paar jaar geleden geen raad meer met zoon Tom, die thuis de boel terroriseerde. Toen ze van jeugdzorg voor de zoveelste keer te horen kreeg dat het ‘nog een paar maandjes’ ging duren voor er met zijn behandeling kon worden begonnen, richtte ze de Stichting Vrienden van Tom op. ‘Ik dacht: als niemand me kan helpen, regel ik het zelf wel.’

Inmiddels begeleidt haar stichting ouders van kinderen met een gedragsstoornis en is er een crisisopvang waar kinderen onder begeleiding kunnen afkoelen als de situatie thuis onhoudbaar is. Omdat kinderen als Tom meestal niet te handhaven zijn op reguliere sportclubs of bij andere kinderactiviteiten, heeft de stichting ook een heel scala aan begeleide uitjes, zoals de logeerweekenden in een bungalowpark. Sommige kinderen komen daar om de twee weken, anderen één keer per maand. Terwijl zij zich uitleven in het tropisch zwemparadijs, op de golfbaan en in de gamehal, is er dan thuis even rust.

Even geen strijd
Ondertussen, in het huis van Ellen van Praag in Uithoorn, is de om aandacht bedelende puppy Rif vandaag de enige stoorzender. ‘Héérlijk’, verzucht de moeder van Aaron. Vanochtend is ze bij het voetballen van haar 13-jarige dochter gaan kijken, vanmiddag heeft ze ‘wat in huis gerommeld’. Dat is voor een ander wellicht een gewone besteding van de zaterdag, voor de moeder van Aaron is het bijzonder als ze een dag geen strijd hoeft te leveren.

‘We gaan heus niet ineens allemaal spectaculaire activiteiten plannen als Aaron een weekend weg is’, vertelt ze. ‘Maar het is zo fijn dat je de simpele dingen even ongestoord kunt doen. Dat mijn dochter een verhaal kan vertellen zonder dat haar broertje er voortdurend doorheen krijst. Dat ik gewoon het Journaal kan kijken.’

Aaron was als kleuter al extreem in zijn reacties. ‘Als hij met een vriendje had afgesproken om na school te gaan spelen en er bleek later iets tussen te komen, explodeerde hij volledig.’ Later begon hij ook spullen van anderen expres te vernielen. ‘Aaron is heel driftig. Hij kan geen ‘nee’ verteren op de alledaagse vragen: mama, mag ik tv kijken? Mag ik een snoepje? Als het dan niet mag, gooit hij spullen naar mijn hoofd. Maar het kan ook dat hij een steen tegen de ruit smijt of een schaar in je stoel steekt.’

Het akelige, zegt Van Praag, is dat hij uit wraak soms ook zeer berekenend te werk kan gaan, alsof hij precies weet hoe hij het best het bloed onder je nagels vandaan kan halen. ‘Zo had hij laatst geniepig de hele afvoer volgepropt met wattenstaafjes, zodat mijn wastafel verstopte.’

Dit voorjaar – na het invullen van reeksen vragenlijsten waar geen eind aan leek te komen – is er eindelijk een diagnose gesteld: Aaron heeft ODD, een opstandige gedragsstoornis, gecombineerd met een nog niet nader gedefinieerde stoornis die hem extreem machtsbelust maakt.

Inmiddels krijgt hij wekelijks agressietherapie en proberen zijn ouders voor volgend schooljaar een plekje te regelen in het speciaal onderwijs. Maar er is geen medicatie die de verschijnselen van ODD helpt verzachten en over Aarons toekomst durft Van Praag zich dan ook niet al te veel illusies te maken. Veel kinderen met een vergelijkbare gedragsproblematiek komen in hun puberteit in een gesloten instelling terecht. ‘Nu is hij 8 en kan ik hem fysiek nog aan. Maar over een paar jaar niet meer.’

Van Praag merkt ook aan zijn omgang met andere kinderen dat Aarons situatie verslechtert. ‘Vroeger was hij een populair jongetje in de klas. Maar nu vragen kinderen hem niet meer om te komen spelen en wordt hij niet meer uitgenodigd op feestjes. Dat komt deels door de ouders, die niet zitten te wachten op zo’n ettertje in huis. Maar het komt ook van de kinderen zelf. Aaron wil altijd de baas spelen en bepalen wat er gebeurt. Daar maak je geen vrienden mee.’

Neger-dit, neger-dat
Terwijl een paar kinderen in Zeewolde aan het indoorklimrek bungelen, vertelt Giovanni dat hij rapper wil worden. Een groep heeft hij al: de King Cobra’s. ‘Riëndy, jij moet de beat doen!’ Begeleider Riëndy Holder begint het ritme aan te geven op de tafel. Zachtjes rapt Giovanni mee: ‘Vrienden van Tom, yo daar ga ik voor.’ Zijn broertje Damian (8) draait als een breakdancer rondjes over de vloer.

Maar dan moeten er zaken worden gedaan, vindt Giovanni. Want hij wil beroemd worden. ‘Hoe gaat het nu verder als ik in de krant kom, mevrouw? Dan moet mijn telefoonnummer er toch bij, anders kunnen ze me niet bellen.’

Bij de lunch in het Grand Café van De Eemhof blijkt Tom uitermate gefascineerd door de cocktail Sex on the Beach die op een krijtbord in het café staat aangeboden. Met een stokje tikt hij een paar keer tegen het woord ‘sex’. Triomfantelijk grijnzend kijkt hij om zich heen: heeft iedereen gezien wat hij deed?

‘Ik weet niet wat het is, die obsessie van ze met dat soort woorden’, zegt Holder. Hij is dit weekend voor het eerst begeleider op een logeerweekend. Dat betekent dat hij flink wordt uitgetest, vooral door Tom. Eerder vandaag flapte die er al een keer ‘kutmarokkaan’ uit tegen Riëndy (die een Antilliaanse achtergrond heeft). ‘En gisteravond ging het van neger-dit, neger-dat. Je moet je gevoel hier wel uit kunnen schakelen.’

Terwijl de tosti’s worden gebracht, vertelt Diego hoe leuk hij het vindt bij de Vrienden van Tom. ‘Je kan hier allemaal leuke dingen doen en er zijn veel vrienden van mij.’ Thuis heeft hij ook wel een paar vriendjes, maar niet zo veel. ‘Op school doen ze vaak stom tegen mij, dan roepen ze dat ik dik ben. Of ze gaan met trefballen de hele tijd op mij gooien. Ik kan me ook niet goed concentreren met dertig andere kinderen in de klas. Daarom wil ik liever naar een andere school.’

Als de groep naar het huisje teruggaat, begint Tom met hoge stem te krijsen. ‘Ik ben mijn schoen kwijt godverdomme!’, gilt hij tegen begeleidster Lisanne Steenbruggen. ‘Als je zo tegen me praat, ga ik je niet helpen’, antwoordt die, en ze draait zich om naar Diego. Zonder dat zij het ziet steekt Tom zijn tong naar haar uit en komt er een middelvinger tevoorschijn.

Herfstbladerwerkje
Het hele weekend zijn de kinderen in twee groepen van vijf gedeeld, met elk hun eigen activiteiten. De tweede groep is in het begin van de middag naar het tropisch zwemparadijs geweest en nu hebben begeleidsters Roline Hund en Rebecca Albers een ander idee: schilderijen maken met herfstbladeren. Een beetje onhandig beginnen de jongens blaadjes in te smeren met verf om stempelafdrukken te maken. Een klein halfuurtje later zit alles onder. Maar die kliederboel doet er niet toe, zegt Albers. ‘Alles voor de kinderen. We willen dat zij hier een leuke tijd beleven en even niks moeten.’

Aaron heeft het heel erg naar zijn zin hier, zegt hij. ‘Er zijn veel leuke andere kinderen. Alleen is het jammer dat ik niet naar de voetbal kan als ik hier ben.’ Net heeft hij voorbeeldig geconcentreerd zitten werken aan zijn bladerschilderwerkje, nu gaat hij aan de slag met een tekening voor zijn moeder. Hoezo een probleemkind?

Albers: ‘Vergis je niet: deze kinderen zijn in staat sociaal aangepast gedrag te vertonen tegenover vreemden. Het is wrang, maar het grootste compliment dat je als ouder kunt krijgen, is dat het kind bij jou thuis explodeert. Dat betekent dat hij zich daar veilig voelt. In een minder vertrouwde omgeving passen ze zich wel iets aan.’

Als Aaron klaar is met tekenen geeft hij het vel papier aan de verslaggeefster. ‘Deze moet je aan mama geven als je zo meteen naar haar toe gaat. Niet vergeten, hè?’

Mama I love jou
Ellen van Praag doet de deur open en moet smakelijk lachen als ze de tekening van Aaron ziet. ‘Mama I love jou’, staat er boven de hoofdjes die hij heeft gekrabbeld. ‘Ik mis je ik kom snel trug.’ Van Praag: ‘Normaal roept hij meestal dat hij andere ouders gaat zoeken. Dat hij nog liever dood is dan bij ons te zijn. Maar nu mist hij me dus.’ Een beetje cynisch: ‘Dat is weer eens wat anders.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden