Lekker twijfelen tussen de Walls

Jeff Wall: Tableaux Pictures Photographs 1996-2013


T/m 3/8 in het Stedelijk Museum, Amsterdam. Catalogus 34,95 euro


Het Stedelijk gaat een nieuw tijdperk in, mét Jeff Wall. Zijn metafotografie doet het goed in een kunstmuseum.


Wie goed oplet, voelt de euforie nog rondzweven door de bovenzalen van het Stedelijk Museum in Amsterdam, daar waar de muren zijn behangen met foto's van Jeff Wall. Want oh: Jeff Wall. De lichtbakkenfotograaf! De man van de levensgrote, verhalende en geënsceneerde afbeeldingen, die de kijker al vanaf de jaren zeventig lokken en vaak ook meteen weer de toegang ontzeggen. Ze ogen toegankelijk, maar kunnen zich bij het benaderen in nevelen hullen, net als de maker zelf, die niet uitweidt over zijn werk.


Het is deze internationaal vermaarde en enigmatische Canadese fotograaf die in het vernieuwde Stedelijk het fotografische spits mag afbijten. Met hem wilde Hripsimé Visser, sinds 1990 werkzaam als conservator fotografie, haar eerste grote tentoonstelling maken sinds de verbouwing. Dat liet ze het grote publiek al weten in de opmaat naar de museumopening in september 2012, toen menig journalist haar naar haar plannen vroeg.


In feite was het allang een uitgemaakte zaak. Wat heet: zes jaar geleden, nadat Jeff Wall een groot overzicht had gehad in het MoMA in New York en het Stedelijk Museum nog een bouwput was, begon Visser te werken aan haar eigen presentatie. Haar droompresentatie, kun je wel zeggen, na al die jaren van geduldig wachten: Jeff Wall - Tableaux Pictures Photographs 1996-2013. Hoe is dat voor de museumbezoeker?


Ook die mag tevreden zijn. Het is prettig toeven hier, in de zalen waar niet chronologisch, maar losjes op sfeer werd geordend. Er is weinig te lezen, de foto's krijgen volop de ruimte en hoewel Walls recente werk de spanning mist van zijn oudere, blíjf je rondlopen, kijkend, vergelijkend, onderzoekend.


De verstandhouding tussen de fotograaf en het Stedelijk gaat ver terug. Walls foto's waren in 1985 voor het eerst in het museum te zien, in een schokkende dubbelpresentatie met de foto's van Günther Förg. Schokkend, omdat de foto's van Wall in kleur waren én hij ze als dia's presenteerde op die lichtbakken, waardoor ze aan ordinaire reclamebeelden deden denken. Reclame! In een kunsttempel! Dat gebeurde onder de vorige conservator Els Barents, de huidige directeur van Huis Marseille in Amsterdam.


Hripsimé Visser, afkomstig uit de Rotterdamse fotografiewereld van de jaren tachtig, waar de geënsceneerde fotografie de boventoon voerde, nam de liefde voor Jeff Wall over. Hij paste goed in haar ijver om fotografie, of een deel daarvan, als beeldende kunst te laten gelden. Haar keuze voor zijn werk als eerste presentatie is dan ook een begrijpelijke. Een begrijpelijke én een veilige.


Wall is, net als de Amerikaanse fotograaf Nan Goldin, zowel binnen de wereld van de beeldende kunst als in die van de fotografie bekend en zeer geliefd. Zijn beelden houden het midden tussen documentaire en enscenering en roepen vertwijfeling op bij de kijker.


Is het echt, is het niet echt en vooral: wat wil die fotograaf van me, met zijn nadrukkelijke verwijzingen naar films en schilderijen? Kijk naar een monumentaal tableau van Jeff Wall en je blik wordt teruggekaatst: je beseft dat je naar een afbeelding van een situatie kijkt en niet naar de situatie zelf. Dat soort metafotografie doet het goed in een kunstmuseum en bij het bijbehorende publiek.


Daar gaat het Stedelijk dan, mét Wall een heel nieuw tijdperk in. Een tijdperk dat radicaal anders is dan tien jaar geleden en waarin iedereen ouder is geworden, ook Jeff Wall, ook Hripsimé Visser. Als eerbetoon aan de geruchtmakende presentatie uit 1985 liet de conservator de erezaal van het museum volhangen met foto's op lichtbakken. Zodat bezoekers van nu kunnen ervaren hoe schokkend het toen was, zei ze tijdens de persopening. Lief bedoeld, maar voor mensen die gewend zijn dagelijks prachtig van achter verlichte foto's te zien op hun computerscher, is dat gewoonweg niet meer voor te stellen.


Om Walls impact te benadrukken, was het wellicht beter geweest het overzicht niet in 1996, maar eerder te laten beginnen. Hoewel 1996 volgens Visser een omslagjaar was (de fotograaf ging voor het eerst in zwart-wit fotograferen, waardoor zijn werk meer op documentaire ging lijken en hij nog meer verwarring zaaide) is het ook weer niet zo dat die zwart-wit beelden het middelpunt van de presentatie lijken te zijn.


Om ook aan jongere generaties kijkers duidelijk te maken hoe belangrijk Wall is geweest voor zowel de fotografie- als de kunstwereld en vooral nu is gekozen voor een niet-chronologische tentoonstelling met zo min mogelijk begeleidende zaalteksten, was het fijn geweest als ook werk van vóór 1996 was opgenomen. De beroemde foto Picture for Women uit 1979 bijvoorbeeld. Daarop draait alles om die eeuwig terugkaatsende blik en verwarring zaaien, met twee mensen, een spiegel en een camera. Wie kijkt naar wie en doet de kijker nu actief mee of niet? Dat soort werken had de tentoonstelling net wat extra contextuele houvast kunnen geven.


Niettemin: hoera, de kop is eraf. Nu kunnen we aan het lijf beginnen.


Hiaat

Raar maar waar: het Stedelijk Museum in Amsterdam, dat al vanaf 1985 nauwe banden onderhoudt met Jeff Wall, heeft geen enkel werk van de fotograaf in de collectie. 'Het is er gewoon nooit van gekomen', zegt conservator Hripsimé Visser. Nu zou er een zeer vermogende tweede partij aan te pas moeten komen om het Stedelijk te helpen aan een foto van Wall. In 2012 werd het werk Dead Troops Talk voor meer dan 3,6 miljoen dollar afgehamerd bij een veiling in New York. Particulier museum De Pont in Tilburg heeft drie werken van Wall in de collectie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden