Lekker ongegeneerd foeteren op alles en iedereen

Met de krimpende boekenmarkt worden sommige uitgeverijen steeds servicegerichter. In de vertaling van Deze laatste zomer van de Italiaanse Cesarina Vighy is achterin niet alleen een interview met de schrijfster opgenomen, maar ook twee bladzijden 'Over het boek' en zelfs 'Leesclubvragen'. Zoals: 'Wat vind je van de structuur van het verhaal?'


Zo zouteloos als die Leesclubvragen zijn, zo heerlijk venijnig van toon is Deze laatste zomer. Het is het - goeddeels autobiografische - verhaal van een bejaarde vrouw, mevrouw Z., die weet dat haar einde aanstaande is. Ze verkeert in de terminale fase van een progressieve ziekte, waardoor ze inmiddels niet meer kan lopen en praten en haar woning in hartje Rome niet meer uitkomt. Maar haar geest is nog uitermate helder, al dommelt ze steeds vaker weg in haar bevrijdende dromen.


Mevrouw Z. werd geboren in Venetië, als dochter van een welgesteld echtpaar. Haar leven, dat ze hier in terugblik vertelt, beslaat een groot deel van de twintigste eeuw: het fascisme, de oorlog, de jaren zestig, het feminisme, het linkse terrorisme. Na haar schooltijd gaat Z. aan het toneel, ze raakt ongehuwd zwanger van een charmeur die zich ontpopt tot uitvreter en moet een abortus ondergaan, een levenslang trauma. Ze verhuist naar Rome, trouwt en krijgt een dochter, ruilt het toneel in voor een baan als bibliothecaresse, en als ze na jaren trouwe dienst met pensioen is, grijpt een onbarmhartige ziekte haar bij de strot.


Maar het zijn niet zozeer die twintigste eeuw in een notendop en een bewogen vrouwenleven die dit boek zo indringend maken, het is de verkwikkend cynische toon ervan. Aangevuurd door haar 'aangeboren misantropie' foetert mevrouw Z. ongegeneerd op zo'n beetje alles en iedereen, van de ongevoeligheid van haar moeder tot de vooruitgang in het algemeen, van de neurologen bij wie ze te rade ging tot de 'oorlogsverklaring' van haar lichaam. Alleen de poezen hebben haar nooit ontluistert: 'Kattenvriendjes, ik heb me meer verwant gevoeld met jullie dan met mensen.'


In de laatste regels laat Vighy nog eens zien wat voor begenadigd verteller ze was. Kort nadat mevrouw Z. is overleden, komen de eitjes uit van het merelpaar dat in de boom heeft genesteld waarop ze uitkijkt. Het blijken vier gitzwarte kuikens en één sneeuwwit, welke laatste onbarmhartig door een groep mannetjes wordt geëlimineerd. Kort daarop keert er een vrouwtje terug naar de plek, en gaat aan het werk. 'Maar of het merelvrouwtje nu bezig was een nieuw nest voor te bereiden, of de zuivering voor een grafje uitvoerde', schrijft een verteller wier stem af en toe die van mevrouw Z. afwisselt, 'dat weet zelfs ik niet, en dat terwijl ik toch de alwetende verteller ben.'


Maar ondanks die royale doses cynisme en sarcasme, ondanks haar 'natuurlijke neiging tot depressie', tintelt mevrouw Z.'s verhaal van de humor en de levenslust. Het is daardoor een opwekkende liefdesverklaring aan de zinloze exercitie die het leven is.


Deze laatste zomer, Vighy's in 2009 verschenen debuut, werd genomineerd voor de Premio Strega. De schrijfster overleed in mei 2010 op 73-jarige leeftijd aan de gevolgen van de zenuwziekte ALS. Het enige boek dat ze naliet, mag er wezen.


Edwin Krijgsman


Cesarina Vighy: Deze laatste zomer.


Vertaald uit het Italiaans door Manon Smits.


Orlando uitgevers; 184 pagina's; € 17,95


ISBN 978 90 229 5967 1


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden