'Lékker in de provincie, zeg ik altijd'

Na een zwerftocht door Arnhem heeft toneelgroep Oostpool nu eigen theater. 'Arnhem had een rijke toneeltraditie. Alleen is die de afgelopen twaalf tot zestien jaar vakkundig om zeep geholpen....

Het is tijd om te landen, zeggen ze. Tijd voor een eigen stek. Rob Ligthert en Peer Wittenbols. Sinds de oprichting van hun toneelgroep Oostpool, bijna twee jaar geleden, hebben ze gezworven. Met locatievoorstellingen door heel Arnhem. Koning Lear in de Eusebiuskerk. Er kwamen vierduizend man kijken. Ligthert: 'Dat vonden we véél!' In de stadsschouwburg stonden ze, Park Sonsbeek, Het Openluchtmuseum. Vanavond spelen ze voor het eerst in eigen huis, Huis Oostpool.

Een week voor de première. Een rij blauwe stoelen (253 in totaal straks) staat nog ingepakt voor de deur, pal aan de Arnhemse Nieuwstraat. De fraaie negentiende-eeuwse gevel gaat schuil achter steigers, dag en nacht wordt er doorgetimmerd en geverfd. De oranje speelvloer is nog volledig afgeplakt, maar op verzoek van de vormgever blijven de zaalmuren ongeverfd: juist geschikt voor de eerste productie, Het Zouthuis.

Repeteren gebeurt nog in een oude school in Presikhaaf, in de gymzaal. Er is een kantine, kantoorzaaltjes. In een ervan buigt artistiek leider Rob Ligthert zich over een folder met serviesgoed: mooie glossy afbeeldingen met borden en kopjes met 'Oostpool' erop. Dat hoort bij een nieuw huis. Hij is enthousiast, en zijn goede vriend Peer Wittenbols al niet minder.

Veertien jaar zijn ze een duo. Ligthert regisseert de stukken die Wittenbols schrijft. De een vult de ander aan, ook letterlijk, in een gesprek.

Ze maakten naam met De Federatie, hun eerste groep, in Maastricht. Jong, tegendraads, met die ensceneringen van Wittenbols-teksten, veelbelovend. Klein van opzet, dat ook. Toen ze wilden groeien, kon dat niet een-twee-drie in Maastricht. Met het kunstenplan 2001-2004 trokken ze naar het oosten.

Er hing bitterheid, zeggen ze. Tussen hun directe voorgangers en Arnhem had het nooit geklikt. De laatste, Leonard Frank, artistiek leider van het Theater van het Oosten kon er niet aarden en zijn gezelschap verging het al niet veel anders. Formeel ging De Federatie met Theater van het Oosten een fusie aan: Oostpool bedient nu stad en ommelanden. Missie: schoon schip maken, gezelschap op poten zetten, eigen huis betrekken.

En ja, er veranderde veel. Vierduizend mensen bij een voorstelling (Lear dus), was voor Federatie-begrippen ongekend. Geef ons de schouwburg, riepen ze enthousiast, en ze zetten er onder de noemer 'Expeditie' theaterprojecten neer. Maar die vierduizend man, die kwamen dus niet. Ze moesten op zoek: hoe werkt het hier. Dat vergt tijd. Inmiddels beginnen de dingen hun plaats te krijgen. Mensen komen terug om te werken bij Oostpool. Het nieuwe huis speelt een rol. Ligthert: 'Het is een uitvalsbasis. Van daaruit gaan we ook naar buiten straks. Reizen.' Wittenbols: 'Terwijl je weet waar je vandaan komt.'

We zien jullie niet, zeiden vakbroeders. Waar zijn jullie gebleven. Ja, zeg. De Federatie was leuk en romantisch, maar Oostpool is een opdracht van een andere orde. Ze liggen 'op schema' wat betreft het aantal te spelen stukken. De randstad komt niet kijken, maar er is natuurlijk wel commentaar.

'We begonnen echt bij nul.'

'We begonnen bij min tien.'

'In het begin wisten we echt niet waar we mee bezig waren. Al die planningen! In een keer een meerjarenplanning maken! Vier voorstellingen, met wie dan?!'

'En waarover!'

'Culturele infrastructuur? Waar is iedereen? Blijven we echt twee jaar alleen hier spelen?'

'Rustig, rustig, eerst even gaan zitten.'

Die rust is er nu. Ligthert: 'Waren we in Maastricht gebleven, waren we verschrompeld. Dit is een maatje groter. Het dwingt je om je buiten de platgetreden paden te begeven en je merkt nu dat het werkt.' Wittenbols: 'En dat mensen zin hebben mee te wandelen. We zijn weer aan het werk.'

Ligthert, beslist: 'Lékker in de provincie, heb ik altijd gezegd.' Wittenbols: 'Zo waren we ook in Maastricht beland. Om prettig te kunnen werken met gelijkgezinden. Ligthert: 'De nieuwsgierigheid naar toneel, naar stukken, verhalen - die ís hier. Arnhem had een rijke toneeltraditie. Alleen is die de afgelopen twaalf tot zestien jaar vakkundig om zeep geholpen. Wij gaan ervoor zorgen dat die terugkomt.' Wittenbols: 'Met een deel van die oude club. Dat maakte wel dat ik geen bibberende knieën heb gehad.'

Het Zouthuis. Heel even hebben ze overwogen hun nieuwe huis te noemen naar de openingsvoorstelling - maar dat had iets beladens. Het is een emotioneel heftig stuk, over elementaire veranderingen in het leven van een aantal mensen van rond de veertig jaar. Het is niet autobiografisch, zegt Wittenbols. 'Maar het is wel geschreven in een tijd van onzekerheid en verandering, van het verliezen van een huis, het zoeken naar een nieuw. Rob kreeg zijn eerste kind in die periode, ik ging samenwonen gelijk met de verhuizing naar Arnhem. We zeiden: een tijd lang waren we jong, maar dat zijn we niet meer. Alles kwam twee jaar terug op een of andere manier in een stroomversnelling - en die emoties hebben hun weerslag wel in het stuk.'

De personages uit Het Zouthuis zijn Wittenbols (37) en Ligthert (38) in termen van levensfase nét ietsje voor: ze hebben geen ouders meer 'om te beschuldigen van een mislukte missie'; ze zijn in een fase beland dat ze omkijken om te zien: wat hebben we er nu eigenlijk zelf van gebakken. De conclusie is niet altijd eenduidig en de emoties lopen hoog op. Peer Wittenbols: 'Toch zijn het niet alleen maar kankerende, zwartgallige mensen. Hooguit kankerende hoopvolle mensen. In de kern vertellen mijn stukken toch een positief verhaal.' Ligthert: 'Let op, we gaan weer een hele regio Wittenbols-gek maken.' Even later: 'Nee, we zijn echt niet de vrolijkste jongens van Nederland, heus niet. Maar de dag dat ik bitter word, hoop ik op een genadeschot.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden