Lekken atoomgeheimen ernstiger

Achtereenvolgende Nederlandse regeringen zijn er niet in geslaagd om verspreiding van nucleaire technologie naar staten met een dubieuze reputatie tegen te gaan.

AMSTERDAM - Uit angst voor reputatieschade zijn de Tweede Kamer en Nederlandse bondgenoten daarover decennialang zeer gebrekkig geïnformeerd.


Dat blijkt uit vele honderden documenten die zijn vrijgegeven na een beroep op de Wet openbaarheid bestuur. Nederland heeft lang volgehouden dat het er alles aan gedaan heeft om te voorkomen dat atoomgeheimen en daaraan gerelateerde technologie in verkeerde handen vielen. Maar dat staat op gespannen voet met de waarheid.


De 'non-proliferatie' verliep uiterst moeizaam en de Nederlandse autoriteiten lieten vele steken vallen. Dat mocht echter niet naar buiten komen omdat er dan 'politieke opschudding' in binnen- en buitenland zou ontstaan.


Afgelopen week kwam volgens het internationale atoomagentschap IAEA min of meer vast te staan dat ook Iran aan een atoombom werkt. Dat heeft geleid tot grote spanningen in het Midden-Oosten. Eerder was al bekend dat de Pakistaanse geleerde Abdoel Khan, die in de jaren zeventig in Nederland atoomgeheimen had gestolen en voor Pakistan een atoombom ontwikkelde, met hulp van een internationaal netwerk zijn kennis doorverkocht aan dubieuze landen als Noord-Korea en Iran. In Iran staan nu al enkele jaren fabrieken om uranium te verrijken, onder meer naar Nederlands ontwerp.


In 1979 kreeg een geheime commissie van topambtenaren en de BVD (de 'Commissie-Bos') de opdracht te onderzoeken hoe de diefstal door Khan bij Urenco in Almelo had kunnen gebeuren. De commissie rapporteerde rechtstreeks aan de ministerraad en bleef tot in de jaren negentig actief. Uit vrijgegeven stukken van die commissie blijkt dat het vaak niet lukte te verhinderen dat Nederlandse bedrijven goederen en technologie leverden voor het Pakistaanse atoomprogramma.


Toch hield de Nederlandse regering vol dat Khan een bedrijfsongeval was en dat ze de zaken onder controle had. Nu blijkt dat topambtenaar Joseph Molkenboer van Economische Zaken er al in 1977 van op de hoogte was dat het bedrijf Van Doorne's Transmissie cruciale onderdelen maakte voor Pakistaanse installaties voor het verrijken van uranium.


het Vervolg pagina's 8 en 9


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden