Leidse schoonheidswedstrijd

Aanstaande dinsdag wordt in Leiden een referendum gehouden over de burgemeester. Er zijn twee kandidaten: Harry Groen van de VVD en Henri Lenferink van de PvdA....

Dit wordt tot dusver de grootste gemeente waar een burgemeester wordt gekozen via een referendum (voorheen alleen Vlaardingen en Best). Ik heb me op deze plaats al eens eerder met deze verkiezing beziggehouden.

Dat kwam zo: de Leidse gemeenteraad had besloten dat er een referendum moest komen. Van de tien kandidaten die de Commissaris van de Koningin had doorgestuurd, vond vervolgens een commissie van de gemeenteraad dat er slechts één geschikt was: Harry Groen.

En dus werd het referendum op het laatste moment afgelast. Het gekke was dat onder de andere negen kandidaten diverse kopstukken zaten. Onder meer de huidige burgemeester van Sassenheim Cees Waal (PvdA, tien jaar burgemeester van Deventer geweest), en de burgemeester van Enkhuizen Steven de Vreeze, die door de gemeente Tiel als beste kandidaat is voorgedragen, dus zo ongeschikt was die niet. Dan kan het overigens nog dat de gemeenteraad Groen prefereert, maar als er al besloten is tot een referendum, waarom mag de bevolking dat dan niet zelf uitmaken?

Zoiets schreef ik op 13 december 2002 in mijn column; enkele dagen later verklaarde minister Remkes dat de gemeente Leiden zijn huiswerk moest overdoen en met een meervoudige voordracht moest komen.

Die is er nu: opnieuw Harry Groen (VVD), en Lenferink (PvdA). Nu wordt het natuurlijk interessant: hoe gaat zo'n campagne? Waar gaat die over? Hoe verhoudt de campagne van de burgemeester zich tot die van de politieke partijen? Alle ogen zijn gericht op Leiden.

Wat blijkt: nu heeft dezelfde commissie van de Leidse gemeenteraad met zichzelf afgesproken dat de leden van de gemeenteraad geen voorkeur voor een kandidaat mogen uitspreken! 'Uit respect voor de bevolking', zei de voorzitter van die commissie, Conny Broeyer (PvdA). Dat is eigenaardig uit de mond van een commissie die twee maanden terug de bevolking helemaal niet wilde horen. Maar het heeft ook wat vreemds dat een VVD-gemeenteraadslid niet zou mogen zeggen dat hij of zij een VVD-kandidaat steunt. Waar gaan die verkiezingen dan over als het niet politiek is?

Hoe vreemd dat uitwerkt, bleek vervolgens toen een oud-PvdA-wethouder van Leiden, Tjeerd van Rij, in een column voor de website van de plaatselijke PvdA een voorkeur uitsprak voor de PvdA-kandidaat. Hij gaf een reeks argumenten. Hij kende Lenferink al jaren uit landelijke wethoudersorganisaties, en vond hem heel goed. En Groen was zowel bij de gemeente Amsterdam als bij de Atletiekunie weggestuurd omdat hij had gerommeld met declaraties, en daar zat, aldus Van Rij - Leiden niet op te wachten.

Vervolgens is er een storm van protest losgebarsten. De gemeenteraad vond het fout dat iemand een heuse stemverklaring aflegt. De fractievoorzitter van de lokale PvdA zegt dat ze niet gelukkig is met de uitlatingen van Van Rij: 'De indruk zou kunnen ontstaan dat het referendum een partijpolitieke discussie is, en de burgemeester is er voor iedereen'. Ze zegt dat niet alleen de gemeenteraadsleden zich gebonden hebben aan radiostilte, maar dat zij ook met het bestuur van de plaatselijke PvdA-afdeling heeft afgesproken dat er 'vanuit de afdeling geen voorkeuren naar buiten komen'. Vandaar dat ze ongelukkig was met deze column. VVD-voorman Leendert de Lange zegt: 'Het burgemeestersreferendum is een beauty contest. Laat dat het dan ook blijven. Als mensen met een politiek verleden de boel gaan politiseren, dan is dat in strijd met mijn opvattingen. Als dergelijke stukken op de VVD-website zouden verschijnen, zou ik bij het VVD-bestuur op maatregelen aandringen'.

Mensen die de burgemeester door de bevolking willen laten kiezen, wijzen altijd naar het buitenland waar dat ook gebeurt. Prima. Maar kent iemand één buitenland waar de kandidaten niet door hun eigen partij gesteund mogen worden? Als je zo ontzettend bang bent voor politiek dat lokale partijen of columnisten hun voorkeur niet kenbaar mogen maken, waarom wil je dan verkiezingen? Als je vindt dat gewoon 'de beste bestuurder' moet worden gevonden, dan kan je dat toch beter aan de Commissaris van de Koningin overlaten? Die kan dat veel diepgravender beoordelen dan de bevolking, die op stukjes in het Leidsch Dagblad moet afgaan.

Het is koudwatervrees. Eerst was de gemeenteraad bang om tegen de bevolking te zeggen dat ze liever geen referendum wilde. Toen was de gemeenteraad bang dat de bevolking zich er echt mee zou bemoeien, en dus werd slechts één kandidaat geschikt bevonden. En nu is de gemeenteraad bang dat er bij een verkiezing politieke overwegingen meespelen. Angst is een slechte raadgever voor politici.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden