Leids museum mist tienduizenden stukken

Uit het Rijksmuseum voor Volkenkunde in Leiden zijn de afgelopen decennia negentienduizend voorwerpen op onverklaarbare wijze zoekgeraakt. Dat blijkt uit het strafrechtelijk onderzoek naar de verdwijning van in totaal zo'n 46 duizend voorwerpen....

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

Na twee jaar onderzoek vermoedt justitie dat veel van die voorwerpen uit het museum zijn gestolen, maar zij kan deze verdenking niet hard maken. Geen enkel stuk is getraceerd en er zijn geen verdachten, schrijft staatssecretaris Nuis van Cultuur dinsdag in een brief naar de Tweede Kamer.

S. Engelsman, directeur van het Rijksmuseum voor Volkenkunde, vindt het teleurstellend dat het onderzoek geen enkel voorwerp boven tafel heeft gebracht. Maar eigenlijk had hij dat ook 'niet echt verwacht'. Waarschijnlijk was men gestuit op complicaties als verjaringstermijnen.

De directeur is opgelucht, omdat bij de afronding van het onderzoek 'vast is komen te staan dat geen van onze medewerkers betrokken is geweest bij de ontvreemding van stukken. De spanning van de afgelopen twee jaar was niet prettig. Er is veel over ons heen gekomen, maar het is voorbij. De nieuwbouw en de verhuizing van het museum, daar kunnen we ons nu op richten.'

Aanleiding voor het onderzoek was in 1996 de vermissing van ruim honderd Japanse netsukes (gordelknopen). Engelsman vermoedde toen dat een kwart van de totale museumcollectie in de loop van enkele decennia verdwenen was. Nu de collectie bijna volledig geïnventariseerd is, vallen de cijfers iets gunstiger uit: van de 229 duizend voorwerpen die het Leidse museum volgens de administratie zou moeten hebben, zijn er 183 duizend daadwerkelijk in de depots aanwezig. Een kleine twintig procent ontbreekt.

De helft van die vermissingen wordt verklaard door bruiklenen die al geretourneerd zijn, aan andere musea overgedragen stukken, afgeschreven voorwerpen en dubbeltellingen - handelingen die aanvankelijk niet geadministreerd maar wel te achterhalen waren.

Voor de vermissing van de overige 19 duizend voorwerpen ontbreekt een duidelijke verklaring. Behalve diefstal zijn de mogelijke oorzaken het afstoten, in bruikleen geven, schenken of ruilen van stukken zónder dat daarvan enige aantekening is gemaakt. Het gaat onder meer om munten, bijlen, wapens, pijpen, kleding, textiel en porselein. De gezamenlijke waarde zou mogelijk enkele miljoenen guldens bedragen.

Uit diverse verhoren is gebleken dat het Rijksmuseum voor Volkenkunde tot 1988 slecht beveiligd was. Er was nauwelijks enige controle op personen die het museum in- of uitgingen. Ook het administreren van voorwerpen die het museum binnenkwamen of verlieten, door ouderdom waren vergaan of vernietigd werden, liet nogal te wensen over.

Sinds de uitvoering van het Deltaplan voor het Cultuurbehoud in 1991 heeft het museum echter orde op zaken gesteld, meent staatssecretaris Nuis. De gehele collectie is nu geregistreerd en ligt opgeslagen in vier elektronisch beveiligde depotloodsen. Alle voorwerpen worden van een barcode-label voorzien en digitaal gefotografeerd. De standplaats wordt geregistreerd.

De bewindsman belooft de Kamer dat alle verdwenen voorwerpen zullen worden opgenomen in een zogenaamd zwartboek, dat de Centrale Recherche- en Informatiedienst en Interpol kunnen raadplegen. Nuis sluit niet uit dat dit zwartboek justitie ooit aanleiding geeft om het strafrechtelijk onderzoek te heropenen.

Directeur Engelsman verwacht niet dat op korte termijn iets terugkomt. 'De koper die in goed vertrouwen iets aanschaft, wordt in de regel toch door de wet beschermd.' Het aanleggen van het zwartboek komt voort uit beroepsethiek. 'Je wilt de vermiste stukken helder op een rij hebben, om er eventueel een claim op te kunnen leggen: ''Kijk dit was van ons, maar we hebben het nu niet meer''.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden