Leiding bisdom Haarlem uitgebreid

Geen bisschop. Haarlem kreeg onverwacht een hulpbisschop. Pater J. van Burgsteden is geen vernieuwer. De rol van de leken wil hij terugdringen....

Van onze verslaggever

Paus Johannes Paulus II heeft vriend en vijand verrast met de benoeming van J. van Burgsteden (64) tot hulpbisschop van het bisdom Haarlem. Iedereen hield rekening met een definitieve aanstelling van waarnemend bisschop Punt. Die aanstelling blijft uit. Niemand had gevraagd om de benoeming van een hulpbisschop, ook Punt niet.

Punt, die sinds 1998 apostolisch administrator (zaakwaarnemer) is van het bisdom, ziet het besluit van de paus desalniettemin als een bevestiging van zijn beleid. Hij leidt dit af uit de aan hem gerichte brief bij de benoeming van Van Burgsteden. Daarin wordt de aanstelling omschreven als 'een uitdrukking van het vertrouwen dat Zijne Heiligheid in u stelt'.

De paus verlengt het mandaat van Punt voor onbepaalde tijd. Een voor Nederland unieke situatie, die elders echter vaker is toegepast. Mogelijk moet het uitstel duidelijk maken wie van de twee geestelijken uiteindelijk het meest geschikt blijkt als leider van het Haarlemse bisdom.

De definitieve aanstelling van een bisschop had volgens Punt ook nu al tot de mogelijkheden behoord. 'Maar ik denk dat de gevoeligheden in het bisdom hebben meegespeeld en dat men heeft gedacht dat men die benoeming beter wat kan laten rusten.'

Het bisdom Haarlem kampt al jaren met conflicten tussen de conservatieve bisschoppelijke leiding en de naar vernieuwing snakkende geloofsgemeenschap. Onder de rechtlijnige bisschop Bomers, die in 1998 na een hartaanval overleed, bereikten de spanningen een hoogtepunt.

Na het overlijden van Bomers werd hulpbisschop Punt administrator. Hij heeft de lijn van zijn voorganger voortgezet. Hij staat te boek als eigenzinnig en ongrijpbaar, iemand die bereid is tot discussie, maar vervolgens de beslissingen alleen neemt.

'Soms heeft men de indruk dat ik terug wil naar de jaren dertig', zegt Punt. 'Dat is onjuist. We willen een kerk die past in de tijd en we willen een band met de rooms-katholieke wereldkerk en traditie. Ik zoek een kerk die de harten van de mensen in deze tijd raakt.'

De geschillen hebben zich de afgelopen twee jaar toegespitst op de verdeling van de kerkelijke taken tussen priesters en pastoraal werkers, op inspraak bij benoemingen en op de wijze waarop vieringen moeten worden ingekleed.

In opdracht van Rome streeft Punt, net als de andere bisschoppen, naar een versterking van de positie van priesters door te beklemtonen dat de eucharistie in alle parochies volgens de traditionele eisen wordt gevierd. Alleen priesters mogen dit doen.

Mede door het tekort aan priesters, maar ook uit verzet tegen de conservatieve kerkleiding, is er de afgelopen decennia een praktijk ontstaan waarbij niet gewijde pastoraal werkers voorgaan in woord-en-communievieringen, die vrijer in te vullen zijn. Punt: 'Soms vragen we deze praktijk te veranderen en meer plaats te maken voor de eucharistie. Voor pastoraal werkers is er dan minder, of geen ruimte meer om voor te gaan.'

Dit streven naar een centrale plaats voor priesters en de eucharistieviering staat geformuleerd in de beleidsnota Meewerken in het pastoraat, die de bisschoppen in september 1999 publiceerden. Punt: 'Iedere bisschop probeert een weg te vinden om deze wens van Rome te realiseren. Maar hier in Haarlem treedt men traditioneel veel sneller naar buiten met kritiek dan elders.'

Punt is tevreden met de aanstelling van Van Burgsteden, die in september tot hulpbisschop zal worden gewijd. 'Er komt veel op een bisschop af. Enige verlichting van taken is mij niet onwelkom. Het afgelopen jaar deed ik honderd vieringen, bezocht ik 230 vergaderingen, hield zeventien lezingen, en heb ik vele artikelen geschreven. Daarnaast werk ik als legerbisschop.'

De waarnemend bisschop verwacht niet dat met de komst van Van Burgsteden alle problemen in het bisdom zijn opgelost. 'We hopen dat Van Burgsteden met zijn spirituele basis een goede rol kan spelen.'

De Vereniging van Pastoraal Werkenden (VPW) en de vernieuwingsgezinde Acht Mei Beweging (AMB) betwijfelen ook of de als behoudend bekend staande pater in staat zal zijn de kloof tussen kerkleiding en basis te dichten. De orthodoxe beleidslijn wordt voortgezet, voorspelt AMB-voorzitter H. Baars.

VPW-secretaris R. Hopman denkt dat Van Burgsteden niet de juiste man is om een 'stille kerkscheuring' in het bisdom af te wenden.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden