Leiderschap

Bos erkent dat we ons moeten instellen op onzekerheid, risico en flexibiliteit. Maar dan mogen zijn kiezers toch wel weten welke inspanning van hen wordt verwacht....

De stemming kwam er vrijdagavond goed in. In de UtrechtseJaarbeurs volgden de deelnemers aan het PvdA-congres deconsternatie aan het Binnenhof met toenemende opwinding. Sommigeoptimisten begonnen al te speculeren over een kabinetscrisis metde bijbehorende vervroegde Kamerverkiezingen.

Zover kwam het nog net niet. Maar de ploeg van Balkenende hadwel erg veel tijd nodig om de sinterklaascrisis te bezweren.Vice-premier Zalm was absoluut niet van plan toe te geven aan dewens van fractievoorzitter Verhagen om de Nederlandse gezinnente compenseren voor de gestegen energieprijzen. Balkenende en DeGeus (Sociale Zaken) waren het daar inhoudelijk mee eens. MaarVerhagen liet zich niet afschepen. Uiteindelijk stelde hetkabinet 35 miljoen extra beschikbaar voor de bijzondere bijstanden eenzelfde bedrag voor gezinnen met kinderen die in de knelzitten.

Heeft Balkenende voldoende leiderschap getoond? Vrijdagavondwerd daaraan rond het Binnenhof door mensen van de VVD en D66openlijk getwijfeld. Het heeft alle schijn van dat Balkenendeklem kwam te zitten tussen een onverzettelijke vice-premier Zalmen zijn eigen fractievoorzitter Verhagen. De fractievoorzittervan het CDA verkeerde ten onrechte in de veronderstelling dat erwél compensatie in het vat zat. Toen het tegendeel bleek, dwongBalkenende hem niet te retireren. Het sociale gezicht van het CDA(en dat van Verhagen) moest wat de premier betrof toch een beetjerecht worden gedaan. Wat de ergernis er bij Zalm er alleen maargroter op maakte. Uiteindelijk moest Verhagen eieren voor z'ngeld kiezen en genoegen nemen met een heel bescheiden gebaar.

'Een sociaal gezicht koop je niet met tien euro per jaar',schamperde Wouter Bos zaterdagmiddag in de Jaarbeurs. 'Ditkabinet is van niemand meer. Het pakt veel aan, maar lost nietsop. Het is uitgeregeerd, maar te bang voor de kiezer om het toete geven.'

Zeker, vervolgde Bos in zijn congresrede, er is behoefte aanleiderschap. 'Geen machopolitiek waarbij over de hoofden van demensen heen voor elk probleem een stelselwijziging wordtverzonnen.' In plaats daarvan pleitte Bos voor bindendleiderschap. 'Bindend leiderschap zet in op samenwerking inplaats van conflict, op draagvlak in plaats van dogma. Bindendleiderschap is meer dan welke bestuurlijke hervorming ook, démanier om de kloof tussen politiek en burger te overbruggen.'

Zelf denk ik bij Jan Peter Balkenende niet meteen aan eenmacho, maar feit is wel dat de daadkracht van het kabinet dekiezers niet heeft overtuigd. In een wereld vol onzekerheidreageert de regering met het scheppen van nog meer onzekerheid.

'Ik zie een land zonder zelfvertrouwen en zonder trots. Ikvind het heel pijnlijk om te merken hoe steeds meer mensen depolitiek zien als hun vijand in plaats van hun bondgenoot', zeiBos. Maar wat is het antwoord van de PvdA?

Wouter Bos: 'Geen gezeur over hoe slecht het gaat metNederland. Maar een onwrikbaar geloof in waar we met elkaar toein staat zijn. Dat begint met een politiek die hoop biedt, eenpolitiek die mensen laat weten dat ze er niet alleen voor staan.Juist in tijden waarin wij van mensen vragen onzekerheid, risicoen flexibiliteit te aanvaarden moeten ze van een paar dingen opaan kunnen. Juist dan moet je niet aankomen met eigenverantwoordelijkheid dit en eigen verantwoordelijkheid dat. Juistdan willen mensen een politiek die naast ze staat, die ze nietaan hun lot over laat en die bescherming biedt in moeilijketijden.'

Het lijkt op het eerste gezicht een geruststellende boodschap,maar Bos erkent dat Nederland zich moet instellen op onzekerheid,risico en flexibiliteit. Als zijn motto luidt: 'Nederland kanzoveel beter', dan mogen zijn kiezers toch wel weten welkeinspanning van hen verwacht wordt.

Bos wil niet alleen roepen dat Nederland 'écht heel veelbeter kan', maar hij wil het ook laten zien. Daarom wil hijpremier van Nederland zijn. Hij profileert zich daarbij als deteambuilder. Maar wil Nederland beter gaan presteren, dan moetcoach Wouter Bos wél rekening houden met de toegenomencompetitie uit het buitenland.

Nederland is als vestigingsplaats voor internationaleondernemingen in korte tijd steeds minder aantrekkelijk geworden.De ons omringende landen scoren beter met hun fiscalefaciliteiten, infrastructuur, gastvrijheid enondernemingsklimaat. Nederland kent teveel regelzucht, sluit zichaf van de buitenwereld, heeft sjofele voorzieningen en biedt geeninspiratie aan ambitieuze wereldburgers.

Intussen is het nationale bedrijfsleven volop bezig zich uitNederland terug te trekken. Want buitenlandse arbeidskrachtenzijn niet alleen goedkoper, maar ook beter opgeleid dan de onze.

Europa zit in de achterhoede van de wereldeconomie, enNederland zakt op zijn beurt op de Europese ranglijsten.

Daarom komt er in Nederland aarzelend een debat op gang overhet concurrentievermogen van Nederland op de langere termijn. Indit debat horen we tot nu toe vooral ondernemers, wetenschappersen bankiers. Politici houden zich op de vlakte. GroenLinksleiderFemke Halsema vormt daarop een gunstige uitzondering.

Wouter Bos weet als geen ander dat Nederland zich niet van dewereldmarkten kan afschermen en dus zijn concurrentiepositie moetversterken. Hij weet ook heel goed dat het probleem van debetaalbaarheid van de verzorgingsstaat voor een PvdA-regering netzo groot is als voor de huidige regering. Zijn boodschap moet danook eigenlijk luiden: dit land moet zoveel beter z'n best doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden