Leiders tonen vaak afkeer van homo’s

‘Als honden en varkens het niet doen, waarom moeten mensen het dan?’ Deze omstreden uitspraak van de Zimbabwaanse president Robert Mugabe over homoseksualiteit werd ruim tien jaar geleden opgetekend, maar is nog altijd akelig actueel....

‘Veel wereldleiders – niet alleen uit Afrika – vinden het nog steeds lastig om hun afkeer van homoseksualiteit te verbergen’, zegt Boris Dittrich, directeur van de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW). ‘Homo-emancipatie heeft nog een lange weg te gaan.’

Wie homoseksueel is en binnenkort afreist naar het buitenland, doet er goed aan het rapport van de International Lesbian and Gay Association (ILGA) vooraf goed te bestuderen. Daarin staat een lijst van 91 landen waar homoseksueel contact verboden is. De straffen variëren van zweepslagen en dwangarbeid tot geldboetes en levenslange gevangenisstraf.

Tien landen hanteren zelfs (potentieel) de doodstraf. Velen zullen de foto's van twee homoseksuele tieners die in 2005 in Iran werden opgehangen nog op hun netvlies hebben staan. De wetten worden echter in lang niet in alle landen systematisch toegepast en lesbische relaties blijken in veel landen bovendien soms niet illegaal.

Toch creëren de wetten in sommige landen een cultuur waarin een deel van de bevolking zich voor de rest van de bewoners moet verstoppen uit angst vervolgd te worden, stelt de ILGA in een recent rapport over homofobie.

Terwijl homobewegingen wereldwijd steeds meer van zich laten horen – er zijn homomanifestaties, ook wel Gay Prides genoemd, in landen waar tien jaar geleden ‘uit de kast komen’ nog ondenkbaar was – is er een invloedrijke, puriteinse tegenbeweging in opkomst, zegt Gert Hekma, universitair docent homostudies aan de Universiteit van Amsterdam.

In Nederland krijgt volgens hem de puriteinse beweging vorm doordat trouwambtenaren mogen kiezen of ze homoparen willen huwen, terwijl het homohuwelijk wettelijk is toegestaan. In ontwikkelingslanden, de voormalige Sovjetrepublieken en in Oost-Europa worden Gay Prides verboden of uit elkaar geslagen. Frank van Dalen, voorzitter van COC Nederland, spreekt van een ‘heftige strijd’ die steeds ‘grimmiger’ wordt.

Waar komt al die homofobie vandaan? ‘Het verschilt per land, maar in de meeste landen geldt de heteronorm: je moet trouwen en jezelf voortplanten. Als er een groep is die dat niet automatisch doet, dreigt potentieel het gevaar van uitsterving van de soort en dat is beangstigend’, zegt academicus Hekma. ‘Soms worden ook religieuze argumenten aangehaald om te beweren dat homoseksualiteit immoreel is. ‘

Veel Afrikaanse en Arabische leiders noemen homoseksualiteit een Westerse perversiteit. Sommigen beweren zelfs dat homoseksualiteit in hun land niet bestaat. Een korte blik in geschiedenisboeken wijst echter uit dat homoseksualiteit juist in deze contreien lange tijd openlijk voorkwam, aldus Hekma. ‘Ruim honderd jaar geleden had de koning van Uganda een hele jongensharem tot zijn beschikking. En het Midden-Oosten stond in de tijd van Oscar Wilde bekend als the place to be als het ging om homoseksuele contacten.’

In islamitische landen, waar mannen strikt gescheiden leven van vrouwen, komen ook nu nog seksuele contacten tussen mannen veelvuldig voor, betoogt Hekma. ‘Talibanstijders en studenten op koranscholen staan erom bekend. Het is bovendien heel normaal om naast je huwelijk een jongeman ernaast te hebben.’ Volgens de academicus worden zulke seksuele contacten tussen mannen echter niet homoseksueel genoemd. ‘De term homo is een Westerse uitvinding.’

Latijns-Amerika vormt een lichtpunt in de strijd voor gelijke homorechten wereldwijd. Homo’s kunnen redelijk vrij leven op dit continent. In Brazilië en Argentinië zijn er homobars en -disco's, zoals in Europa. ‘Brazilië neemt in VN-verband het voortouw om anti-discriminerende wetgeving te stimuleren’, zegt Dittrich.

Ook Zuid-Afrika vormt een uitzondering in de moeizame strijd voor homorechten. Zuid-Afrika is het eerste land ter wereld dat gelijke homorechten in de grondwet heeft opgenomen. Daarmee loopt het voor op Nederland. Overigens is de praktijk voor homo's weerbarstiger dan de juridische regelgeving. ‘Deze maand zijn twee vrouwen in Johannesburg vermoord omdat ze als stel samenleefden, zegt Paul Jansen, medewerker homo-emancipatie van ontwikkelingsorganisatie Hivos. Jansen: ‘Ook komen er groepsverkrachtingen voor, zogenaamd om de lesbische vrouwen te genezen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden