Leiders Rode Khmers leggen de wapens neer

Twee van de drie hoogste leiders van de Rode Khmers zijn opgedoken uit de jungle met de mededeling dat ze graag als 'gewone burgers' willen verderleven in Cambodja....

AP, AFP

PHNOM PENH

Premier Hun Sen maakte zaterdag bekend dat hij persoonlijk de laatste puntjes op de i had gezet in de onderhandelingen met de beide Rode-Khmerleiders. Hij gaf te kennen dat het tweetal zich heeft overgegeven in ruil voor de verzekering dat ze niet zullen worden berecht. 'We moeten het nu niet over rechtbanken hebben. Dit is een tijd om over verzoening te praten', zei de Cambodjaanse regeringsleider.

Een legerfunctionaris in Pailin zei dat de twee pas naar Phnom Penh zullen gaan als de autoriteiten garanties geven dat Samphan en Chea niet in het buitenland terecht hoeven staan.

Khieu Samphan en Nuon Chea hebben allebei een belangrijke rol gespeeld in het schrikbewind dat Rode-Khmerleider Pol Pot in de jaren 1975-'79 over Cambodja heeft uitgeoefend. Naar schatting twee miljoen Cambodjanen hebben in die jaren de dood gevonden door standrechtelijke executies en wreedheden, honger, dwangarbeid en onbehandelde ziektes. Pol Pot zelf is op 15 april van dit jaar overleden als gevangene van Ta Mok, nadat hij door een 'volkstribunaal' was veroordeeld tot levenslang huisarrest wegens moord op een andere Rode-Khmerleider met wie hij een politiek verschil van mening had.

Van alle nog in leven zijnde Rode-Khmerleiders is Khieu Samphan (67) de bekendste. Toen de Rode Khmers in april 1975 aan de macht kwamen in Cambodja, werd hij eerst regeringsleider en een jaar later staatshoofd. Hoewel hij volgens historici in hoge mate verantwoordelijk is geweest voor de bloedige zuiveringen onder Pol Pot, wist de glimlachende intellectueel zich na de val van diens bewind te presenteren als 'het aanvaardbare gezicht van de Rode Khmers'. In die hoedanigheid speelde hij een belangrijke rol in het vredesoverleg met het verzetsleger van Norodom Sihanouk en diens zoon Ranariddh (waarmee de Rode Khmers samenwerkten in een 'verzetscoalitie') en de door Vietnam in het zadel geholpen regering van Hun Sen.

Over Nuon Chea (71) is aanzienlijk minder bekend, al behoorde hij - net als Ta Mok - tot de hard kern van de angka (beweging) die onder Pol Pot verantwoordelijk was voor de meeste zuiveringen. In de jaren 1970-'75, toen de Rode Khmers als verzetsbeweging vochten tegen de pro-Amerikaanse regering van generaal Lon Nol, was hij de op één na hoogste commandant van het verzetsleger en tevens de hoogste politieke commissaris. Na de machtsovername in 1975 bekleedde hij verschillende hoge politieke functies. Zo was hij in 1976 twee maanden premier en werd hij vervolgens voorzitter van de volksraad (tot 1979).

Van de oude leiders van de Rode Khmers is nu alleen de 70-jarige Ta Mok nog als guerrillaleider actief. Volgens historici hebben zijn troepen in Pursat tienduizenden Cambodjanen vermoord toen de bevolking van Phnom Penh in 1975 tot de laatste man naar het platteland werd verjaagd. Aan zijn buitengewone wreedheid heeft Ta Mok de bijnaam 'de slager' de danken. Sinds hij gewond raakte door een landmijn heeft hij nog maar één been.

Pol Pots zwager Ieng Sary was in 1996 de eerste Rode-Khmerleider die de wapens neerlegde. Hoewel ook hij als minister van Buitenlandse Zaken een hoofdrol had gespeeld in het schrikbewind van 1975-'79, kreeg hij gratie en mocht hij de macht blijven uitoefenen in het door hem veroverde gebied. Met Pailin en omgeving heeft Ieng Sary zo nog steeds een rijke vindplaats van edelstenen in handen. Pailin is ook de plaats van waaruit Khieu Samphan en Nuon Chea hun overgave hebben geregeld.

Sinds 1996 zijn er voortdurend grote en kleine groepen Rode Khmers opgedoken uit de jungle om de wapens neer te leggen en een nieuw leven te beginnen, als boer of als soldaat in het Cambodjaanse leger. De laatste massa-desertie, van ongeveer duizend man, dateert van 5 december. Volgens een goed geïnformeerde Thaise generaal heeft Ta Mok nog hooguit honderd loyale strijders over.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden