Leiders bereiken deal over Brits EU-lidmaatschap

Groot-Brittannië krijgt een nieuwe, meer autonome plek in de Europese Unie. Na anderhalve dag non-stop onderhandelen bereikten de Europese regeringsleiders vrijdagavond een akkoord hierover. De Britse premier Cameron zei na afloop dat hij hiermee de Britse kiezer kan overtuigen 'ja' te stemmen bij een referendum over voorzetting van het Britse EU-lidmaatschap.

Beeld reuters

Het werd een zwaarbevochten akkoord waarbij Cameron bij tijd en wijle lijnrecht tegenover zijn Oost-Europese collega's stond. De Litouwse president Grybauskaité maakte rond 22 uur via de Twitter bekend dat de leiders het eens waren. Eerder op de dag merkte de Litouwse op dat lange, harde onderhandelingen ook nodig waren om het thuisfront - vooral het Britse - tevreden te stellen. 'De deal is mogelijk maar het tijdstip hangt af van hoe veel drama sommige landen willen zien.'

In een eerste reactie sprak de Tsjechische premier Sobotka over een 'fatsoenlijk voorstel'. Sobotka is momenteel de voorzitter van de Visegradgroep, de Oost-Europese landen die het meest kritisch stonden tegenover de Britse eisen voor een uitzonderingspositie in de EU. De Deense premier Rasmussen feliciteerde Cameron. 'Goede deal voor Groot-Brittannië en de EU', aldus de Deen. Cameron vindt zelf dat hij zijn beloften heeft waargemaakt.

Vrijdag overdag zaten de belangrijkste spelers in steeds wisselende samenstelling bij elkaar om een doorbraak te bereiken. Het 'Britse ontbijt' waar het akkoord zou worden afgezegend ging niet door, noch de nadien voorziene brunch, lunch en late lunch. Het diner dat rond 21.30 uur begon gold als de ultieme poging.

'Billijk en evenwichtig'

EU-president Tusk en voorzitter Juncker van de Europese Commissie presenteerden bij aanvang van het diner hun 'eindvoorstel' dat ze 'billijk en evenwichtig' noemden. Dat bleek een juist inschatting: een half uur later was de deal een feit. Het akkoord werd unaniem door de 28 leiders geaccepteerd.

De twee grootste geschilpunten werden uiteindelijk met typische Europese compromissen overbrugd. Cameron eiste dat EU-werknemers in Groot-Brittannië niet direct recht hebben op de fiscale voordelen die het land biedt. Daarin kreeg hij zijn zin maar deze sociale noodrem mag niet 13 jaar gelden zoals hij vroeg, maar 7 jaar. Polen en Tsjechië drongen op maximaal vijf jaar aan.

Ook de Britse wens om minder kinderbijslag te betalen als kinderen in het thuisland van de EU-werknemer verblijven, werd niet volledig ingewilligd. Onder druk van de Oost-Europese landen mag deze korting - die elke lidstaat mag doorvoeren - voorlopig alleen voor nieuwe gevallen worden ingevoerd. Voor kinderen die de bijslag nu al krijgen, kan die van 2020 worden verlaagd.

Ook voor twee andere Britse eisen werd een oplossing gevonden. Zo wordt het land ontheven te streven naar een ever closer union, zoals dat in het Europees Verdrag is opgenomen. 'Groot-Brittannië wordt nooit deel van een Europese superstaat', zei Cameron. Ook werden de leiders het eens over het Britse verzoek om de positie van euro- en niet-eurolanden beter af te bakenen zodat duidelijk is dat de Unie verschillende munten kent.

Cameron had zijn collega's donderdagavond gedreigd desnoods het hele weekend door te onderhandelen. 'Een slechte deal is politieke zelfmoord voor mij', zei hij volgens een vertrouwelijk verslag van het debat tussen de regeringsleiders. 'Ik kan geen tekst hebben die steeds verder wordt afgezwakt.' Cameron benadrukte dat het eerste voorstel van Tusk was neergesabeld in de Britse pers.

Hij riep zijn collega's op toegeeflijk te zijn op zijn eisen. Als we nu een akkoord bereiken, is de Brexit voor altijd van tafel, beloofde Cameron. Hij toonde zich vol vertrouwen met een goede deal de Britten te kunnen overtuigen vóór het EU-lidmaatschap te stemmen.

Wat betekent de deal voor Nederland?

Groot-Brittannië krijgt een ‘nieuwe plaats’ in de EU, als het vrijdag na lang beraad in Brussel bereikte akkoord de Britse kiezers tenminste kan bekoren. Heeft Nederland ook nog iets aan de concessies die de Britse premier Cameron van zijn EU-collega’s wist los te weken?

-Groot-Brittannië blijft in de EU. Dat is waar Nederland steeds op heeft aangedrongen. Premier Rutte ziet Cameron als onmisbare bondgenoot in zijn streven naar minder Europese regels, meer vrijhandel en het versterken van het Europese bedrijfsleven.

-Groot-Brittannië wordt ontheven van de streven naar een ever closer union, zoals dat in het Europees Verdrag is opgenomen. Deze vrijwaring geldt specifiek voor Londen. Nederland kan het niettemin als steuntje in de rug beschouwen, het kabinet sprak in juni 2013 al uit dat het tijdperk van de steeds inniger Europese samenwerking voorbij was.

-Rode kaart voor nationale parlementen. Een meerderheid van nationale parlementen kan voorgenomen Europese wetgeving torpederen of wijzigen. Het initiatief hiertoe kan door alle parlementen genomen worden, niet alleen het Britse. De Tweede Kamer is blij met deze toegeving aan Cameron.

-Noodrem op gebruik sociale zekerheid door EU-werknemers. In principe kan elk EU-land de Europese Commissie vragen de noodrem te activeren. De vormgeving is echter zodanig op het Britse sociale stelsel toegesneden, dat de kans minimaal is dat andere lidstaten er gebruik van kunnen maken.

-Verlagen kinderbijslaguitkeringen. Alle lidstaten krijgen als gastland van een EU-werknemer de mogelijkheid de kinderbijslag die betaald wordt aan kinderen in het thuisland aan te passen aan het prijspeil aldaar. Vooralsnog heeft alleen Groot-Brittannië dit te willen, Denemarken heeft echte grote belangstelling.

Ongelooflijk zwaar

Hij kreeg steun van bondskanselier Merkel die de premiers verzocht zich inschikkelijk op te stellen. De kanselier liet eerder weten het Britse EU-lidmaatschap als Duits nationaal belang te zien. Ook de Ierse president Kenny toonde zich een supporter van Londen. Kenny hield de leiders voor dat Cameron het ongelooflijk zwaar heeft omdat niet alleen de Britse pers maar ook een deel van zijn kabinet en zijn partij zich tegen het EU-lidmaatschap keren.

De Oost-Europese premiers op hun beurt, hielden de boot af. De Italiaanse premier Renzi zei het totaal niet eens te zijn met de eurosceptische standpunten van zijn Britse collega. Renzi wees er op dat een akkoord vooral politiek moet worden uitgelegd. Met technische compromissen win je geen referendum, luidde zijn advies. Premier Rutte zei dat bij een akkoord 'iedereen een winnaar is'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden