Leidens ontzet

'Uitgelaten en onuitspreklijk was de blijdschap, waar ze mee verwelkomd werden. Men scheen er verrezen uit de dood en met reppen en roeren zijn achterstallige levendigheid te willen inhalen, zo woelde en krioelde het door straten en stegen, inzonderheid aan de Vlietbrug, waar de lijftochtschepen door de veste schoten....

-geworpen door de bootslieden.'

Zo beschrijft P.C. Hooft in zijn Nederlandse Historiën de vroege ochtend van 3 oktober 1574. 's Nachts hadden de Spanjaarden eindelijk het langdurige beleg van Leiden opgeheven. De herdenking van Leidens ontzet is vanochtend in gang gezet door de 3 October Vereniging (1886) met het uitdelen van zo'n 40 duizend haringen en zesduizend wittebroden aan Leidenaren.

De haringvisserij was in de zestiende eeuw van grote betekenis. Soms was de vangst zo overvloedig, dat de vissers er geen raad mee wisten. Velius, de kroniekschrijver van Hoorn, noteert voor het jaar 1594: 'Dit selve jaer in April werd de Haring hier in de Zuyder-Zee soo overvloedig gevangen dat men tot Hoorn het tal ('t welk een getal van 200 is) om een stuyver kocht en tot Enkhuysen om noch minder. Soodat het de Visschers nau pynewaerd was de selve ter merkt te brengen en gavense d'arme luyden diese halen wilden om niet: 't welk den selven in desen dieren tyd een groote verligtenis was.'

Ook het Nationaal Kookboek (1893) noteert nog overvloed: 'Haring is een goedkoope vischsooort, die soms in zulk een menigte gevangen wordt, dat men er geen weg mee weet en ze tot bemesting van 't land of tot varkensvoeder bezigt.'

Al eeuwen wordt de haring ongekookt, in mootjes gesneden of in zijn geheel gegeten. De haringsalade (haring, zure appel, ui, peterselie, eventueel ook koude gekookte aardappelen of biet) wordt in menig oud kookboek beschreven. Zo ook gemarineerde haring, zoals in het Nationaal Kookboek:

'Maak de haring schoon en haal er 't vel af. Doe ze in een pot. Op een dozijn haringen neemt men 3 gesneden, groote uien, 1 citroen, aan schijfjes gesneden, 4 laurierbladeren, 1 takje tijm, 8 kruidnagelen en 16 peperkorrels. Men doet er sterken azijn op en laat een week goed gesloten staan, alvorens ze te gebruiken.'

Maria Haezebroek noemt dit recept in De hedendaagsche Kookkunst (1848) Poolsche haring. Ook Zweden kent gemarineerde haring. Daar wordt de pot, in lagen, gevuld met (rode) uiringen, stukjes haring, wat plakjes winterwortel, gember- en mierikswortel, bestrooid met piment, mosterzaad en laurierblad. Het geheel wordt overgoten met een opgekookt mengsel van 3 eetlepels azijn, 0,8 liter water en 125 gram suiker. Pot een dag of drie op een koele plaats wegzetten.

Yvonne Gnirrep

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden