'Legionella? Allemaal flauwekul!'

'Bangmakerij.' Het drama van de Westfriese Flora achtervolgt vakantiegangers en touroperators. Hoe 'overdreven' zijn de verhalen over legionellabesmettingen? De reisbranche komt 'elk moment' met de lang verwachte uitkomsten van een onderzoek....

'Ja, ik ben hier alleen. Hoezo? Wou u bijten, dan?'

In de lounge van hotel Pionero vlindert Greet van 56 uit Zaanstad ('ik wil geen naam in de krant') van zitje naar zitje. De oktoberavond is nog jong en mevrouw merkbaar ontvankelijk voor iets avontuurlijkers dan bingo of karaoke, laat stáán gezemel over legionella. Op de zwarte lijst? Háár hotel? Op háár droomeiland Mallorca? In háár vakantiedorp Santa Ponca? 'Hoe komt u aan die onzin?'

'Luister even, ik kom hier twee, drie keer per jaar, zo goed bevalt het me. Ja gut, in mei werd ik even ziek. Koortsig, misselijk. Ik kon het niet thuisbrengen. En ik had de avond tevoren niet eens wat gedronken. Later kom je erachter dat het misschien... maar nee hoor, het ging gewoon over. Niks aan de hand. Ik wil absoluut geen klacht tegen dit hotel. Ik ben hier dik en dik tevreden.'

Wacht even! Daar gaat verderop de 82-jarige mevrouw Hendrika ('zeg maar Hennie') Kuiper-Bruijn uit Santpoort-Zuid ineens een licht op. 'Van Neckermann kregen we toch een brief dat in dit hotel legionella was geconstateerd of zo? Dat je van het douchen longontsteking kon krijgen. Ik was hier in mei nog met mijn zus en die werd toen ziek. Wat het is geweest, weten we niet. Maar dit hotel is buitengewoon! Goed eten, vriendelijk personeel. Ik kom hier al voor de 32ste keer, ze mogen me wel een ridderorde...'

'Meneeeeerrrr!'

Lofzang gesmoord, een vinger priemt uit een streng managersmantelpakje naar de verslaggever. 'De hoteldirecteur wil u spreken. Ogenblikkelijk!'

Hij ziet de bui al hangen, José Antonio de Pascual. 'Nederlandse touroperators hebben ons in verband gebracht met legionella. Vol-ko-men ten onrechte! Hier meneer, brieven van de Conselleria de Sanitat y Consum, de laatste van 15 juni: alles in orde, ziet u? We hebben de gezondheidsminister van Mallorca om opheldering gevraagd. Dit zijn idiote beschuldigingen. U moet op Kreta wezen!'

Even later staan we tussen manshoge, glimmende ketels in een walm van chloor. 'Kijk, de watertemperatuur is 58 graden, zeven graden hoger dan verplicht. Dit hotel is eigendom van de Britse Acron-keten en die is akelig streng op hygiëne. Heus, in hotel Pionero is legionella-besmetting onmogelijk, zeg ik u. Anders hadden we toch wel afzeggingen gekregen? Maar we zijn volgeboekt! Als een gast van ons ziek wordt, kan hij ergens een foute hamburger hebben gegeten, of is hij besmet in een volle discotheek.'

Een tikje teleurgesteld wacht hotelgast mevrouw Kuiper de verslaggever op. 'Ik dacht: straks word je nog opgepakt en in de boeien gesloten door de Guardia Civil. Da's nou de sjeu van vakantie, hè! Want als elke dag hetzelfde is, is d'r niks meer an.'

Onvergetelijk moet deze zomervakantie in hotel Pionero in elk geval zijn geweest voor vier gezinnen (Engels, Schots, Iers en Oostenrijks) die centraal staan in een legionella-melding van de European Working Group for Legionella Infections (ewgli). Op 10 juli werd het Nederlandse ministerie van Volksgezondheid getipt. Dat lichtte de reiswereld in. De ANVR kent 'geen bijzonderheden', ook niet van een eerdere melding uit juni '99. Directeur Mosselman van het aangesloten Sudtours verwacht 'elk moment het gedetailleerde resultaat van een onderzoek dat wij hebben laten instellen. Ik kan u verzekeren: we zitten er bovenop.' Neckermann raadt zijn cliëntèle in geval van twijfel aan de arts te raadplegen. Hotel Pionero zit nog steeds vrolijk in het Ne derlandse reispakket, dat wel.

Er staan te grote belangen op het spel. 'Legionella-hotels' leken tot voor kort nog het best bewaarde geheim van de reiswereld. Ze staan nu gewoon met naam en toenaam op internet, soms met schaarse details. Via een beroep op de wet Openbaarheid van Bestuur kreeg nrc Handelsblad van het ministerie van Volksgezondheid een lijst van ruim veertig 'verdachte' Europese locaties los. Drie ervan op 'die kotsbrok van Po sei don' zoals schrijver Henry Miller het populaire Spaanse eiland placht te noemen. 'Laat me niet lachen', reageert directeur Angel Marquez van het fraaie viersterrenhotel Estrella de Mar (Zeester) in het noordelijke kustdorp Alcúdia. 'Besmettingsgeval? Dít jaar? Sprookjes! Allemaal flauwekul.'

'Drie keer daags controle, doorspoelen, chloreren, filteren; dat over leeft geen bacil. Heb ik net ook tegen de verslaggever van El Pais gezegd.' Grimmig: 'Hoe heet die Nederlandse krant? Die moet uitkijken! We stappen zo naar de rechter.' Zijn hotel drijft op Scandinavië. Naast een uitnodiging voor een bonte avond ('Välkommen till en härlig Italiensk smakupplevelje') wordt gasten gemaand zuinig te zijn met water, en om hygiënische redenen geen hotelhanddoeken mee naar het zwembad te nemen.

'L-l-legio wát? K-kijk, d-dát krijg je ervan', hikt een Berlijner achter zijn schuimkraag in Santa Ponca. Hij zwaait met een ansichtkaart waarop het meest wanstaltige vrouwennaakt sinds het ontstaan van elefantiasis: Mallorca New Line. Zijn gezelschap hangt kreunend over de terrastafeltjes. Op het eiland waar Chopin drie artsen aan zijn ziekbed ontving ('de eerste zei me dat ik moest sterven, de tweede dat ik stervende was en de derde dat ik reeds dood was') maakt de lokale pers geen woord vuil aan de veteranenziekte. Items: de bouwstop op (tweede) huizen voor niet-ingezetenen, overlast door nachtelijk dronkemansgelal in het centrum van hoofdstad Palma en het wel dan niet verplicht invoeren van de sticker IB (Islas Baleares) voor automobilisten.

Mallorca: een leuk optrekje met zwembad aan de kust heb je al voor drie miljoen d-Mark, supermodel Claudia Schiffer resideert er, de tweede taal is Duits. De 'Duitse deelstaat' Mallorca heeft er zijn eigen partij, krant, radiozender, vrouwenartsen en bierfeesten ('Der Bierkönig, da muss man hin'). De neonazi-Nationalzeitung is er overal te koop. De germanisering geeft de taxfree-zone op vliegveld Palma (dit jaar goed voor 19,5 miljoen passagiers) mede het Dwaze Dagen-aanzien van De Bijenkorf. Ook Holland spreekt een woordje mee: in zuidwestelijk Santa Ponca. Daar gooien nasischijf, bamiblok, pannenkoek en koninginnehapje hoge ogen. Je hebt café Hare Majesteit, pizzeria Dutchie, cafetaria El Holandes en Restaurante Haarlem. In het Benidorm van de Balearen lijken tattoo en oorring de norm.

In hotel Rey Don Jaime staat armpje drukken voor vrouwen op het programma. De gasten zijn overwegend Brits, nu. Vorig jaar raakten er tenminste tien gasten besmet met de 'veteranenbacterie' legionella pneumophila. In twee gevallen zou de afloop fataal zijn, maar daarover geeft de Britse gezondheidsinspectie geen uitsluitsel, het Ne derlandse ministerie van Volksgezondheid evenmin. 'Drie keer werden we vorig jaar door de ewgli gewaarschuwd voor mogelijke legionella-besmettingen in Rey Don Jaime', zegt een Haagse woordvoerder. 'Elke waarschuwing houdt in dat er in een maand tijd twee slachtoffers of meer zijn gevallen.'

'Ik vond het al zo verdacht dat ik een paar maal de ambulance zag voorrijden', zal een overlevende uit Maastricht zeggen.'

Maar de gast van nu wil ook hier van geen wanklank weten. Die komt voor strand, sangria en hopsasa. 'Verdacht? Hoezo verdacht? Man, dit is het beste hotel dat we hier hebben gehad', zegt een echtpaar (Hans en Patricia) uit Rijswijk. Hij: 'Ik kan het weten, ik heb over de hele wereld gezworven. Schrijf maar over Hotel Samoa, daar komt soms bruin water uit de kraan. Maar dit is puur bangmakerij. Net als met aids. Daar hoor je toch ook niks meer van?'

'Wij douchen altijd tot zover', zegt de hooggesokte meneer Billings uit Birmingham. Hij wijst naar zijn borstbeen. 'Ons haar wassen we in de wasbak. Dan adem je niks verkeerds in.' Zijn vrouw knikt: 'Maar voor ons hotel ben ik niet bang. Ze zijn hier zo hygiënisch dat ze zelfs nog een thermometer bij de eieren houden, mind you.'

'Dodelijke slachtoffers? Twee? Bij ons? Nooit van gehoord!' Manager José Luis Gibert van hotel Rey Don Jaime moet heel lang hoofdschudden, heel lang in zijn papieren zoeken, en heel lang telefonisch overleg voeren met zijn superieuren. Het boordenknoopje gaat los, er worden steelse blikken uitgewisseld met de secretaresse. Ze kijkt bezorgd toe. Oké, de directeur zal ons een deskundige sturen die alle misverstanden uit de wereld moet helpen 'and then everybody is happy.' De deskundige zal nog bellen. De deskundige belt inderdaad. Om te zeggen dat hij verhinderd is. Als hij een dag later toch komt opdagen ('ik ben miester Matas'), bestaat zijn bewijsmateriaal uit een visitekaartje. 'Director Sanidad laboral', staat erop.

'Er zijn een heleboel legionella-problemen in uw eigen land, niet? Mensen die hier ziek worden, kunnen al in Nederland besmet zijn, niet?' Dat de controle streng is, dat moeten we op z'n woord geloven. Er zit niks anders op; in de hoop dat de mondhygiëne van miester Matas niet maatgevend is voor zijn opvattingen over hotelhygiëne. Inmiddels posten er opeens twee nors kijkende bewakers bij hotel Rey Don Jaime. De boodschapper van het ongewenste nieuws mag zijn biezen pakken. 'Hau ab, Mensch!', zal een Duitse gast bij het zwembad van 'risicohotel' Pionero verbolgen schreeuwen. 'Dass ist doch alles Quatsch! Ich lass mich die Urlaub nicht verderben.'

Patricia Egelie van Travel Unie kent zulke reacties. 'Gasten werden woest omdat we ze midden in het hoogseizoen uit een besmet hotel (op Kreta) moesten weglokken. Ze wilden gewoon niet weg.' Haar Travel Unie (van veertien touroperators) raadt cliëntèle met klem aan Hotel Rey Don Jaime op Mallorca te mijden.

'Ik had daar vorig jaar mei toch zo'n mooie suite', zegt de nu 74-jarige Jo van Rooy uit Maastricht. 'Ik ging meteen douchen. Op de veertiende dag voelde ik me niet goed. Bij mijn vertrek had ik veertig graden koorts. Doodziek. Verder weet ik niets meer. Ik heb in Maastricht achttien dagen op de intensive care gelegen, aan de nier-dialyse. Buiten kennis. Ik zag eruit als een Michelinmannetje, zeiden ze, helemaal opgezwollen door het vocht. Nieren, longen, niets deed het meer. Ze hadden me opgegeven, iedereen dacht dat ik zou sterven. De pastoor had me al bediend met de laatste sacramenten. Ik ben zogezegd door het oog van de legionella-naald gekropen. Maar dat hotel op Mallorca was schitterend, meneer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden