Analyse Asielvraagstuk

Leggen Conte en Macron migratieruzie bij met een lunch in Parijs?

Wat een simpele werklunch moest worden tussen de leiders van twee bevriende buurlanden, dreigt uit te lopen op een harde confrontatie over het asielvraagstuk.

Afrikaanse migranten proberen via de Alpen van Italië naar Frankrijk te komen. Beeld Getty

Twee weken voordat de Europese leiders elkaar treffen op een cruciale top over migratie in Brussel, laten Italië en Frankrijk alvast zien hoe het niet moet. Het kennismakingsgesprek tussen Franse president Emmanuel Macron en de Italiaanse premier Giuseppe Conte werd bijna afgezegd nadat Frankrijk het nieuwe migratiebeleid van Italië ‘om te kotsen’ had genoemd, waarna Italië de Fransen hypocrisie en onwetendheid verweet.

Wat een doodnormale werklunch moest worden tussen de leiders van twee bevriende buurlanden, dreigt daardoor vrijdag uit te groeien tot een symbolische botsing tussen het Europa van Macron en Merkel aan de ene kant, en het oprukkende rechts-populisme aan de andere kant. En dan staat ook nog eens het misschien wel moeilijkste onderwerp van allemaal op de agenda: de migratiecrisis.

Aquarius

Het geruzie begon zondag toen Italië het reddingsschip Aquarius van hulporganisatie SOS Méditerranée verbood aan te meren. De nieuwe rechts-populistische regering in Rome weigert Italië ‘tot het vluchtelingenkamp van Europa’ te laten uitgroeien en vond het nodig een signaal af te geven. Het schip met 629 migranten (onder wie 134 minderjarigen en zeven zwangere vrouwen) is momenteel onderweg naar de haven van het Spaanse Valencia, waar het wel welkom is.

Het kwam Italië op stevige kritiek te staan, onder andere uit Frankrijk. ‘Om te kotsen’, typeerde de woordvoerder van Macrons partij La République En Marche de beslissing. Macron zelf noemde Italië ‘onverantwoordelijk en cynisch’. Hij zei dat hij hoopte dat het wegsturen van de Aquarius geen precedent schept binnen de EU, waarbij afzonderlijke lidstaten zomaar Europese wetten en afspraken schenden en van andere landen verwachten dat die de migranten wel zullen opnemen.

Die opmerkingen schoten bij veel Italianen volledig in het verkeerde keelgat. Want was het niet Frankrijk dat in 2015 beloofde 9.816 migranten over te nemen om de druk op Italië wat te verlichten? En was het niet Frankrijk dat sindsdien slechts 640 migranten daadwerkelijk overnam?

En wat te denken van de grens bij Ventimiglia, die door Frankrijk hermetisch werd afgesloten? Een beslissing waardoor tienduizenden migranten zijn teruggestuurd naar Italië, ‘onder wie vrouwen, kinderen en gehandicapten’, aldus minister van Binnenlandse Zaken Matteo Salvini. ‘Ik zal president Macron wel vragen de daad bij het woord te voegen en morgenvroeg de negenduizend toegezegde migranten te verwelkomen’, zei hij woensdag. ‘Niemand kan ons iets leren over generositeit, bereidwilligheid, gastvrijheid en solidariteit.’

Premier Conte noemde Macron hypocriet. Hij zei dat diens opmerkingen ‘een ernstig gebrek aan kennis etaleren over wat er daadwerkelijk aan de hand is’.

In de steek gelaten

Wat er volgens de Italianen aan de hand is: sinds 2014 kwamen er ruim 1,8 miljoen vluchtelingen aan in Europa, van wie een groot aantal strandde in de grenslanden Italië en Griekenland. Omdat andere lidstaten weigeren een deel van de migranten over te nemen, of zelfs hun grenzen afsluiten, voelen veel Italianen zich in de steek gelaten door hun Europese partners.

De migratiepolitiek van landen als Frankrijk is zelfs een van de belangrijkste redenen voor de groeiende euroscepsis én de belangrijkste reden dat anti-migratiepartij Lega de verkiezingen won. Een van hun belangrijkste verkiezingsbeloften was immers: wij zullen de rest van de lidstaten doen inzien dat de migratiecrisis geen Italiaans maar een Europees probleem is. Na het weigeren van de Aquarius herhaalde Legaleider Salvini die belofte nogmaals en voegde eraan toe: ‘Ik denk dat er nog nooit zo goed naar ons geluisterd is als de afgelopen uren.’

Vanwege de stevige krachttermen leek het er lange tijd op dat de ontmoeting tussen Conte en Macron helemaal zou worden afgeblazen – zoals woensdag ook een ontmoeting tussen beide ministers van Financiën is afgezegd. Maar het was Frankrijk dat woensdagavond terugkrabbelde. Het Élysée liet een verklaring uitgaan waarin stond dat Macron een hartelijk telefoongesprek had gevoerd met zijn Italiaanse evenknie, dat Frankrijk begrijpt dat Italië een zware last moet dragen en dat ‘de president nooit de bedoeling had het Italiaanse volk te beledigen’. 

Scheepsconflict met Nederland dreigt

De volgende diplomatieke ruzie van de nieuwe Italiaanse regering zou zich zomaar op Nederland kunnen toespitsen. Dat komt door de Sea Watch 3 – een reddingsschip dat momenteel voor de kust van Libië vaart. De Sea Watch 3 wordt weliswaar gecharterd door een Duitse hulporganisatie, maar vaart onder Nederlandse vlag. Volgens de Italiaanse krant Corriere della Sera wil de regering dat hulporganisaties die onder buitenlandse vlag varen de op zee geredde migranten voortaan naar het land in kwestie brengen.

Minister van Binnenlandse Zaken Salvini noemde Nederland deze week expliciet op Facebook: ‘Vandaag bevindt ook de Sea Watch 3, een schip van een Duitse ngo dat onder de Nederlandse vlag vaart, zich voor de kust van Libië, klaar om de zoveelste lading migranten op te pikken en, uiteraard, richting Italië te varen. Een Duitse club, een Nederlands schip, Malta dat niets doet, Frankrijk dat ons afwijst; het interesseert Europa geen zier.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden