Leger Pakistan is zich van geen kwaad bewust

De staatsgreep kostte Pakistan vrienden. Clinton kwam vorige week nog wel even langs, maar met de boodschap dat alleen terugkeer naar democratie Pakistan uit het isolement kan halen....

Ten tijde van de Koude Oorlog was een dictatuur voor het Westen geen bezwaar om nauwe banden met een land aan te gaan. Daar was de strijd tegen het grotere kwaad, het communisme, te belangrijk voor. Pakistan onder dictator Zia ul-Haq was in de jaren tachtig een onmisbare bondgenoot van de Verenigde Staten om de Sovjet-strijdkrachten uit Afghanistan te verdrijven.

Ruim tien jaar later kijkt het land er vreemd van op dat de VS zo'n punt maken van het tijdelijk buiten werking stellen van de democratie. De militairen zijn zich van geen kwaad bewust. De afgezette regering van Nawaz Sharif had het land naar de rand van de afgrond geleid. De militaire leider generaal Pervez Musharraf doet niets meer of minder dan een poging het land te redden van de ondergang.

Onder de vorige regering floreerde de corruptie, terwijl de economie inzakte. Premier Nawaz Sharifs voornaamste bezigheid was het naar zich toetrekken van macht, ten koste van die van het parlement, de rechters, de president en ten slotte het leger.

Een alternatief was niet voorhanden, want oppositieleidster Benazir Bhutto had het weinig beter gedaan in de twee termijnen die haar als premier waren gegund. Het leger moest dus wel ingrijpen.

Musharraf wil orde op zaken stellen, de economie uit het slop halen en werken aan het opbouwen van een 'echte' democratie. De corruptie wordt ferm aangepakt. Als er een instantie is die de corruptie kan aanpakken dan is dat het leger, menen velen. Corrupte politici en zakenlieden zijn achter de tralies gezet.

De beurs van Karachi heeft positief gereageerd op de staatsgreep, de koersen vertonen sinds oktober een gestaag stijgende lijn. Om de enorme schuldenlast van Pakistan te verlichten, versnelt Musharraf het privatiseringsprogramma. Belastinghervorming moet meer geld in de schatkist brengen. Nu betaalt slechts 1 procent van de 140 miljoen Pakistanen belasting. Ook armoedebestrijding staat op de agenda.

Vorige week ontvouwde Musharraf zijn plan voor decentralisatie, opbouw van de democratie van onderaf. Vanaf december zullen er lokale verkiezingen plaatsvinden. Te lang is te veel macht in Islamabad geconcentreerd geweest, lichtte de generaal toe. Later komen de provincies en het nationale parlement aan bod.

Het betoog van de generaal klinkt plausibel, zijn programma oogt ambitieus. De dictatuur heeft milde trekken. Bovendien is de periode te kort om al grootse resultaten te verwachten.

Maar de dictatuur heeft ook zijn minder fraaie kanten laten zien. Rechters moesten een nieuwe eed van trouw afleggen aan het regime. Degenen die weigerden zijn ontslagen. Demonstraties en stakingen zijn sinds medio maart verboden. En de politici die wegens corruptie al maanden in het gevang zitten, wachten nog op een aanklacht en een advocaat.

Deze trekjes doen twijfelen aan de democratische gezindheid van het bewind. De militairen hebben zich het afgelopen decennium officieel niet bemoeit met de politiek, maar op de achtergrond was hun invloed niet gering. Sommigen zeggen zelfs dat het leger gewoon de baas is gebleven. Dat zou betekenen dat het leger medeverantwoordelijk is voor de puinhoop.

De weg terug naar democratie kon wel eens een lange worden. Musharraf wil geen termijn noemen. Om een democratie te ontwikkelen, is decentralisatie een aantrekkelijke strategie. Maar de militairen willen niet dat politieke partijen deelnemen aan de geplande lokale verkiezingen. Dat maakt de betekenis van deze verkiezingen voor herstel van de democratie uiterst beperkt.

Wat de situatie er niet rooskleuriger op maakt, is dat de belangrijkste politieke partijen niets geleerd lijken te hebben van de coup. De Pakistaanse Volkspartij (PPP) van Benazir Bhutto en de Moslim Liga (PML) van Nawaz Sharif handhaven hun leiders, die al hun krediet hebben verspeeld. PPP en PML eisen terugkeer van de democratie, maar kunnen zelf ook wel een democratiseringsproces gebruiken.

Het pleidooi van de Amerikaanse president voor snel herstel van de democratie viel niet in goede aarde bij het Pakistaanse bewind. Toch zou het onlogisch zijn als de relatie VS-Pakistan werd verbroken. Tenslotte hebben de Amerikanen ook enige verantwoordelijkheid voor de toestand in het land. Het welig tieren van militante moslimgroepen is een erfenis uit de tijd van de Afghaanse oorlog, toen het land vol wapens is gestopt. Amerika vergroot de kans op democratisch herstel als het zijn oude vriend niet in de steek laat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden