'Leger Oekraïne moet voorzichtiger optreden'

Doorgaans krijgen de separatisten de meeste kritiek voor schendingen van mensenrechten, maar het Oekraïense leger gaat ook zijn boekje te buiten.

Om de burgerbevolking te sparen moet het Oekraïense leger voorzichtiger optreden in de strijd tegen de rebellen in het oosten van het land. Dat vindt onderzoekster Julia Gorboenova van de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW). Volgens Gorboenova, net terug van een bezoek aan de regio, is er in sommige delen sprake van een echte oorlog en moeten de strijdende partijen zich aan de regels van het oorlogsrecht houden.


Gorboenova erkent dat de regering in Kiev het recht heeft op te treden tegen de rebellen, maar volgens haar moet het Oekraïense leger meer doen om burgerslachtoffers te voorkomen. In Semjonovka, een dorpje aan de rand van het rebellenbolwerk Slavjansk waar ook weer zwaar wordt gevochten, zag zij hoe een hele straat onder vuur was komen te liggen van de Oekraïense troepen. 'Zeker negen huizen waren beschadigd, sommige zwaar. De mensen daar zijn doodsbang voor de beschietingen en weten nauwelijks meer waar ze moeten schuilen. Veel mensen zijn al weggetrokken uit Slavjansk.'


Volgens haar hebben ook de rebellen schuld aan die situatie. 'Ooggetuigen vertelden ons dat de strijders zich vaak in woonwijken verschuilen en van daaruit de Oekraïense stellingen onder vuur nemen.'


Tijdens de gevechten werd ook een psychiatrische kliniek in Slavjansk getroffen. 'Maar de verpleegsters vertelden ons dat ze kort daarvoor bezoek hadden gekregen van een groep strijders die hun het advies gaf de patiënten te evacueren. Daaruit leiden wij af dat de rebellen waarschijnlijk van plan waren van daaruit een aanval uit te voeren en er kennelijk rekening mee hielden dat de Oekraïense troepen hun vuur zouden beantwoorden.'


Gorboenova vindt dat ook de Oekraïense strijdkrachten soms hun boekje te buiten gaan. Als voorbeeld wijst ze op de aanval door een gevechtsvliegtuig op het hoofdkwartier van de 'Volksrepubliek Loehansk' midden in de stad, afgelopen maandag. Daarbij werden acht burgers gedood.


'Het gebouw is een paar keer met ongeleide raketten bestookt. Het is de vraag of dergelijke willekeurige beschietingen waarbij burgers gevaar lopen volgens het humanitair oorlogsrecht zijn toegestaan.'


Volgens de HRW-onderzoekster zijn bedreigingen en geweld aan de orde van de dag in het gebied dat in handen is van de rebellen. 'In de aanloop naar de presidentsverkiezingen van 25 mei werden allerlei mensen die zich voor Kiev uitspraken afgetuigd. Dat gebeurde niet alleen in Slavjansk, maar ook in Donetsk en Loehansk. Ook werden aanhangers van de regering in Kiev ontvoerd en soms zelfs gemarteld.


'Tal van kiescommissies en stemlokalen werden overvallen door gewapende mannen. Het hoofd van de kiescommissie van Donetsk kreeg bezoek van negen gewapende figuren die haar met een machinegeweer bedreigden en meedeelden dat de verkiezingen verboden waren.'


Journalisten zijn volgens haar in de Volksrepubliek Donetsk niet veilig. 'Journalisten worden bedreigd of ontvoerd en vastgehouden.' Sommigen van hen, onder wie de Oekraïense journaliste Irma Krat, zitten al weken gevangen in het gebouw van de veiligheidsdienst SBOE in Slavjansk.


De Oekraïense autoriteiten gaan volgens Gorboenova niet altijd zachtzinnig met pro-Russische journalisten om, hoewel het meestal beperkt blijft tot de weigering hen toe te laten in Oekraïne.


Ook enkele journalisten van het Russische LifeNews en de zender Russia Today werden opgepakt, maar zij zijn weer vrijgelaten. 'Eén cameraman die voor de Volksrepubliek Donetsk werkte, is verdwenen. Volgens ooggetuigen werd hij bij een controlepost van het Oekraïense leger opgepakt. Sindsdien is er niets meer van hem vernomen.'


De bevolking van de door de rebellen uitgeroepen Volksrepubliek begint volgens haar genoeg te krijgen van de chaos en het geweld. 'Ik ben nu verscheidene malen in het oosten van Oekraïne geweest en ik merk dat de steun voor de separatisten sterk is gedaald.


'In het begin zagen veel mensen de Volksrepubliek Donetsk en die van Loehansk als een tegenwicht tegen de regering in Kiev, maar nu is de stemming omgeslagen. Veel mensen zeggen dat ze het niet eens zijn met de methoden die de rebellen toepassen. Zij willen geen klimaat waarin je voor je leven moet vrezen als je iets zegt waarmee de rebellenleiders het niet eens zijn. De mensen koesteren vaak nog veel sympathie voor Rusland, maar oorlog, dat willen ze niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden