Leger Irak en Koerden vechten om olierijke stad Kirkuk

Het Iraakse leger heeft maandag onverwacht snel het centrum van de overwegend Koerdische stad Kirkuk veroverd. Koerdische strijders zouden nauwelijks weerstand hebben geboden. Ooggetuigen meldden 's middags dat de Koerdische vlag op het hoofdkwartier van het regionale bestuur werd gestreken en vervangen door de Iraakse.

Iraakse troepen trekken op naar de olierijke stad Kirkuk. Beeld afp

De regering in Bagdad zegt dat de hele stad onder controle van het leger staat, maar dat is van Koerdische zijde niet bevestigd. Er zouden zich nog duizenden Koerden in Kirkuk verschanst hebben. In de loop van de dag vielen in de omgeving een militair vliegveld, het hoofdkwartier van de staatsoliemaatschappij en een raffinaderij in handen van de regeringstroepen, aldus Bagdad. De Iraakse premier had Haider al-Abadi had zondagavond duizenden manschappen naar Kirkuk gestuurd om 'de veiligheid' van het gebied te garanderen.

De Amerikaanse regering riep beide partijen maandag op escalatie te voorkomen. Een hevige strijd zou voor de VS een nachtmerrie zijn. Washington probeert al weken de boel te sussen. Zowel de Iraakse troepen als de Koerden zijn partners van de VS in de strijd tegen de terreurgroep Islamitische Staat (IS).

Maar deze strijd is in Irak over zijn hoogtepunt heen: begin oktober werd de laatste Iraakse stad heroverd die IS nog in handen had, en de machtspositie van de terreurorganisatie beperkt zich tot een smalle strook land langs de grens met Syrië. Nu de gezamenlijke vijand vrijwel is verslagen laaien de decennia oude twisten tussen het centrale gezag in Bagdad en de Koerden weer op.

Vorige maand stookten de Koerden, die nu al een eigen autonome gebied in het noorden van het land besturen, de zaak nog op door een referendum te houden over onafhankelijkheid. Van de inwoners stemde 90 procent voor totale afscheiding van Irak. Dat is voor Bagdad onbespreekbaar en premier Al-Abadi liet direct weten dat hij 'de eenheid van het land' niet zal opgeven.

Iraakse soldaten in de omgeving van de stad Kirkuk. Beeld afp

Kirkuk ligt net buiten de Koerdische autonome regio, maar werd drie jaar geleden door Koerdische troepen ingenomen om te voorkomen dat IS haar in handen zou krijgen. Het Iraakse leger vluchtte toen weg. Nu het kalifaat van IS is ingestort wil Bagdad het olierijke gebied weer terug, maar de Koerden zien het als oorlogsbuit. Kirkuk telt ongeveer een miljoen inwoners en de Koerden vormen een belangrijke bevolkingsgroep. Er wonen ook Arabieren, Turkmenen en Assyriërs.

Het is nooit de bedoeling van de Koerden geweest direct na het referendum de onafhankelijkheid uit te roepen. Zij zien de stemming als een drukmiddel en hopen dat onderhandelingen met Bagdad uiteindelijk wel tot een zelfstandige Koerdische natie leidt. Daarin staan de Koerden alleen. Buurlanden Turkije en Iran zijn daar fel op tegen, omdat zij vrezen dat zo'n natie hun eigen Koerdische minderheden zou sterken in het streven naar onafhankelijkheid. Ook op steun van buiten de regio hoeven de Iraakse Koerden niet te rekenen: de VS en Europa hebben zich tegen het referendum uitgesproken.

Het opgelaaide conflict stelt met name de VS voor een dilemma. Washington heeft zowel het Iraakse leger als de Koerdische strijders bewapend en getraind, zodat deze Islamitische Staat het hoofd konden bieden. De Amerikanen zijn bang dat de onderlinge twisten hun anti-IS-coalitie overhoop haalt, en daarin zijn de Koerden - in Irak, maar ook in Syrië - hun belangrijkste bondgenoot.

Maar als de VS de Koerden zouden steunen in hun zucht naar onafhankelijkheid, jagen zij gegarandeerd Navo-bondgenoot Turkije tegen zich in het harnas. Bovendien dreigt deze confrontatie de etnische tegenstellingen in Irak verder op scherp zetten en nog meer instabiliteit te creëren in het land.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.