Leeuwinnen stonden in 2009 ook in halve finale, wat is er sindsdien veranderd?

'We hielden vooral tegen en probeerden te scoren uit de counter'

Na 2009 speelt Nederland vanavond voor de tweede keer de halve finale van het EK voetbal bij de vrouwen, opnieuw tegen Engeland. Daarmee houdt de vergelijking op. Of toch niet?

Oranje voor de halve finale van het EK 2009. Achterste rij van links af: Manoe Meulen, Annemieke Griesel-Griffioen, Anouk Hoogendijk, Sylvia Smit, Petra Hogewoning, Loes Geurts. Voorste rij, vanaf links: Daphne Koster, Manon Melis, Karin Stevens, Marlous Pieëte en Dyanne Bito. Beeld ap

In de nazomer van 2009 krijgt de droom van meisjes om net als jongens voetbalprof te worden, steeds meer gestalte. Ze verlekkeren zich aan de halve finale van het EK tussen Nederland en Engeland, in Finland. Zij beseffen nauwelijks dat de wedstrijd een uitvloeisel is van jarenlange vrouwenstrijd op het voetbalveld.

Ze weten misschien net dat de eredivisie voor vrouwen, bestaande uit zes clubs, twee jaar bestaat en een springplank is naar het nationale elftal. Oranje verliest bij zijn debuut in een landentoernooi van de Britten, na verlenging. Maar wat zou het? Dit is pas het begin.

Nederlandse voetbalvrouwen zijn qua betaling eigenlijk nog amateurs in die tijd. 'Ik werkte twintig uur per week bij de KNVB', aldus toenmalig aanvoerder van het Nederlands team Daphne Koster. 'Maar ik kon eindelijk leven als prof. Bij AZ waren goede faciliteiten. We konden veel trainen en het niveau in de kleine eredivisie was redelijk gelijkwaardig.'

Toch rijgt AZ de kampioenschappen aan elkaar. Maar als de mannentak uit Alkmaar in 2009 bijna failliet gaat door het bankroet van geldschieter Dirk Scheringa, saneert de club ook de vrouwentak, die part noch deel heeft aan het debacle. 'Dat was wel heel gemakkelijk', vindt Koster nog steeds. Telstar ontfermt zich over het team.

Aanstekelijk

Kort voor de sores bij AZ bereiken de vrouwen bij hun debuut op het EK dus de halve finale, beslist door een doelpunt van de huidige vedette Jill Scott in de 116de minuut. Het is een aanstekelijk sportavontuur, een gevolg ook van de snelle groei van het aantal voetballende vrouwen en meisjes. De KNVB telt in 2009 ruim 112 duizend vrouwelijke leden, tegen bijvoorbeeld 80 duizend in 2005. De groei van de voetbalbond komt vrijwel helemaal op naam van vrouwen en meisjes. Vooral meisjes. Ze ontdekken voetbal massaal.

Vera Pauw is bondscoach, tevens inspirator en 'uitvinder' van de eredivisie. Ze krijgt later ruzie met de bond omdat ze zich volgens de KNVB alleen moet bezighouden met voetbal, en niet met de commerciële uitbating. Alleen enkele toppers als Manon Melis en Kirsten van de Ven voetballen in het buitenland.

'Dikkekontenvoetbal'

Critici in Nederland lachen intussen nog om vrouwenvoetbal, dat in de Scandinavische landen en Duitsland al een serieuze zaak is. Die critici nemen het echter niet serieus. 'Zonde van het gras', vindt toptrainer Gertjan Verbeek, tot woede van veel vrouwen. Het woord 'dikkekontenvoetbal' valt geregeld.

De eredivisie en het succes bij het EK in 2009 geven een slinger aan de ontwikkeling, zowel in sportief opzicht als financieel. Sherida Spitse is in 2009 een jonge middenvelder bij Heerenveen. Ze mag als 19-jarige mee naar het EK in Finland, waar ze overigens geen minuut speelt. Ze is vooral mee om te leren. Ze geniet van de professionele aanpak van Pauw, een coach met charisma. 'We hielden vooral tegen en probeerden een goal te maken uit de counter.' Meer is ook niet mogelijk. De capaciteiten van het elftal zijn relatief beperkt. Vera Pauw: 'Dat was ook precies het plan, counteren. We moesten resultaat halen. We wilden ons de Nederlandse huiskamers binnenspelen en dit was de enige manier. Onze speelsters moesten contracten verdienen in het buitenland, om beter te worden.'

A-status

De halve finale levert de speelsters de A-status van NOC*NSF op, dus een gegarandeerd minimumloon. Een dag na thuiskomst zitten ze met zijn allen bij Pauw&Witteman. Het is een veredelde kennismaking van het land met een nieuwe topsportploeg. De halve finale is bekeken door 2 miljoen mensen: 1,6 miljoen bij de dan ingestroomde NOS en 400 duizend bij Eurosport, dat al vanaf de aftrap van het toernooi trouw was aan het vrouwenvoetbal.

De nazomerhype is snel voorbij. Als de vrouwen kwalificatie voor het WK mislopen, verliezen de internationals hun status en hun minimumloon.

Koster: 'We hebben toen overlegd met de KNVB, om een soortgelijke regeling. Die is toen getroffen, maar in 2015 weer afgeschaft.'

In de competitie blijft het behelpen. Clubs haken af, andere clubs maken hun entree. Een samengaan met België is inmiddels weer gestaakt, vooral vanwege het grote niveauverschil met de Belgen. Nederland is beter. De trek naar het buitenland is nochtans groot, want daar valt meer te verdienen.

Oranje voor de kwartfinale tegen Zweden, van afgelopen zaterdag. Achterste rij van links af: Sari van Veenendaal, Anouk Dekker, Stefanie van der Gragt, Vivianne Miedema, Kika van Es, Sherida Spitse. Voorste rij, vanaf links: Daniëlle van de Donk, Shanice van de Sanden, Lieke Martens, Jackie Groenen en Desiree van Lunteren. Beeld anp

Het is een vervreemdende, nooit eerder beleefde gewaarwording, deze week in de tuin bij een verjaardag. De traditionele kring met veel 75-plussers discussieert langdurig over vrouwenvoetbal. Oordeel: goed spel, aangename strijd, hartverwarmende inzet. Geen mannengezeur. Vrolijke en beleefde sfeer rond het veld. Ja, ze kijken vanavond om 20.45 uur weer, naar de halve finale tegen Engeland, voor bijna 30 duizend toeschouwers in Enschede. Ze zullen met meer dan 2 miljoen mensen voor de tv zitten. Marktaandeel in de kwartfinale tegen Zweden: 54 procent.

De eredivisie is nog steeds wat instabiel, ondanks de prestaties van de nationale ploeg. Voor het nieuwe seizoen 2017-2018 telt de competitie negen clubs, inclusief Excelsior/Barendrecht. Gemiddeld trekken wedstrijden tegenwoordig 700 toeschouwers en zijn de speelsters beter geklede 'echte atletes', zoals commercieel marketing directeur Frank Kolsteeg van de Coöperatie Eredivisie Vrouwen ze noemt.

De verdiensten

De eredivisie is 'zichtbaarder' dan in 2009, onder meer door wekelijkse samenvattingen bij de NOS en af en toe een belangrijke wedstrijd op Foxsports. Vergelijken met de mannen blijft hachelijk. Manager vrouwenvoetbal Minke Booij van de KNVB legt de competitie eerder naast handbal, volleybal of hockey. En dan is voetbal al gauw groter, omdat het zich afspeelt in grotere accommodaties en, simpelweg, omdat het voetbal is.

Daphne Koster is het niet met Booij eens: 'We moeten niet kijken naar hockey, want dat is geen mondiale sport. Het is beter als we ons spiegelen aan het niveau waarnaar we willen groeien: de beste landen van de wereld.'

De verdiensten in de eredivisie blijven redelijk beperkt. In Engeland krijgen topvrouwen tegenwoordig een basisbedrag van de bond van ongeveer 40 duizend euro, aangevuld met loon van hun club. Maar het buitenland is ook niet zaligmakend. Spelersmakelaar Leoni Blokhuis beschouwt ook andere competities. Zweden met zijn goede structuur ziet veel speelsters vertrekken naar Engeland of Frankrijk. In Frankrijk zijn drie topclubs, de rest is zeer matig. Engeland groeit vooral vanwege het geld. Barcelona wil groot zijn, maar de andere clubs in Spanje blijven achter. Toeschouwersaantallen zijn nergens echt hoog.

In Nederland heeft Feyenoord toegezegd op termijn te willen meedoen. Vitesse toont interesse. Twente en Ajax zijn gemiddeld gesproken de beste teams, met redelijke betalingen, hoewel zeker bij Twente vaak nog onder het minimumloon. Koster: 'Steeds meer vrouwen vertrekken naar het buitenland, waar ze een centje kunnen verdienen. Daar belanden ze geregeld op de bank.'

Het wachten in Nederland is op een grote naamgevende sponsor voor de eredivisie, zoals Allianz in Duitsland. Kolsteeg benadrukt het andere karakter, dat ook is terug te zien tijdens het EK. 'De beleving bij vrouwenwedstrijden is totaal anders dan bij de mannen. De supporters komen dichter bij de speelsters. De sfeer is vriendelijker. We zullen niet snel grote stadions vullen, maar het zou goed zijn als vrouwenvoetbal niet meer onder de amateurs van de KNVB valt. We streven ook naar een cao die een soort basisinkomen garandeert.'

Groeispurt

Sherida Spitse, nu aanvoerder van de nationale ploeg, is na drie seizoenen Noorwegen voorlopig terug in Nederland, bij FC Twente, vooral vanwege haar privésituatie. Ze kreeg een kind met haar vriendin. 'Het niveau is anders dan toen ik vertrok. De meiden zijn jonger, de techniek is beter. We missen wel een aantal goede speelsters. Die zijn naar het buitenland gegaan. Maar ik denk dat de komende jaren veel talent doorkomt. Met het nationale elftal zijn we in de breedte gegroeid, ook in het opbouwende deel van het spel.' Ze looft het aanvalsspel.

Het aantal vrouwelijke leden van de KNVB bedraagt nu 153 duizend, ruim 40 duizend meer dan acht jaar geleden. De bond verwacht 183 duizend vrouwelijke leden in 2020. De groei verloopt de laatste jaren nog sneller dan in 2010, na het eerste succes van de nationale ploeg.

De tweede halve finale in acht jaar is een mooie weerspiegeling van de groei. Toch zijn er ook zorgen. Vera Pauw ziet te veel meisjes van verschillend niveau met elkaar spelen, en ze ontwaart betere faciliteiten voor jongens. Pauw is bedroefd om het doorknippen van de band tussen clubs in de eredivisie en satellietclubs bij de amateurs, waar de reserves duels op niveau kunnen spelen. Zij stoppen daarom te jong, bij gesprek aan perspectief. Hun vervangers zijn nog jonger.

De internationale vakbond FIFPro meldt volgende week tijdens een congres alarmerende cijfers over magere betaling en te vroeg gestopte vrouwen, omdat ze niet kunnen leven van voetbal. Om één voorbeeld te noemen: het prijzengeld bij het mannen-EK van vorig jaar was 301 miljoen euro. De vrouwen krijgen 8 miljoen. Maar wie hoort de kritiek, nu Nederland in de halve finale staat en de Oranjemars donderdag het stadion in Enschede aandoet?

En terwijl Nederland ook zichzelf verraste in 2009, met het poldercatenaccio van Pauw, is het elftal van acht jaar later kansrijk tegen de Engelsen. Engeland heeft Jodie Taylor, de topschutter van het toernooi met vijf doelpunten, maar het Nederland van bondscoach Sarina Wiegman durft de aanval te kiezen. Terecht, met een snelle pion als rechtsbuiten Shanice van de Sanden, een spits als Vivianne Miedema en een linksbuiten als Lieke Martens, de smaakmaker van het EK.

Lees verder

Jackie Groenen: 'De trekker overhalen, dat kan nog beter.'
Met haar bruisende, aanstekelijke spel in het Nederlands elftal oogst Jackie Groenen bewondering. 'Het EK is een soort droom.' (+)

Hoe verhoudt het niveau van de Nederlandse vrouwen zich tot de mannen?
Lovend was Louis van Gaal over het Nederlands elftal na de eerste EK-wedstrijd tegen Noorwegen. De oud-bondscoach vond dat de spelers het niveau hadden van de profvoetballers in de eredivisie. Misschien niet in fysiek opzicht - in het snel vinden van oplossingen deden de vrouwen niks onder voor hun mannelijke collega's, wist hij. (+)

Als Shanice van de Sanden aanzet, zindert het stadion
Ze is, naar eigen zeggen, de ijdelste speler van Oranje, maar Shanice van de Sanden is vooral de snelste. Ze heeft schitterende passeerbewegingen in huis. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.