Leeuwenberghkerk in de verkoop

Een beetje bedroefd neemt de hervormde gemeenschap afscheid. 'Hun' Leeuwenberghkerk aan het Servaasbolwerk wordt verkocht. Einde van een 'icoon van vrijzinnigheid'....

TEKST CHARLOTTE HUISMAN

Als het maar g disco wordt, daar zijn de leden van de Utrechtse Vereniging van Vrijzinnige Hervormden het over eens. Voor de vaste bezoekers van de Leeuwenberghkerk aan het Servaasbolwerk zijn de laatste weken aangebroken: het kerkgebouw wordt verkocht. De tekorten liepen alleen maar op: het onderhoud aan de kerk is duur, en de aanwas van jonge kerkgangers bleef uit.

Wat er nu met hun kerk zal gebeuren, gaat de Vrijzinnig Hervormden aan het hart. De angst voor 'vreselijk gisse projectontwikkelaars' die er appartementen, misschien wel een cafestaurant of, nog erger, een dansgelegenheid willen onderbrengen, is groot.

Sinds 1930 zetelt de kerkgemeente in het monument, dat in 1567 werd gebouwd als gasthuis voor pestlijders. Een sobere ruimte met als meest in het oog springendedetails de glas-in-lood ramen uit de jaren veertig en het strak vormgegeven orgel uit 1951. Als 'een icoon van vrijzinnigheid, waarbinnen je alle vragen mocht stellen en elke twijfel mocht benoemen', zo omschrijven de gelovigen hun hechte gemeenschap (gemiddelde leeftijd: 75 jaar). De meesten kennen elkaar al jaren en nemen buiten de diensten ook deel aan 'gesprekskringen'.

Nog keer was het er druk, met ruim zeventig bezoekers, tweemaal zoveel als gewoonlijk, toen er de laatste doopdienst in de geschiedenis van de kerk plaatsvond. De moeder stond erop dat h zoon juist hier in deze kerk, waarmee zij zich zo verbonden voelt, de zegening zou ontvangen. Voor veel oudgedienden was het een emotioneel moment, want met de sluiting dreigt toch 'zeventig jaar levensbeschouwelijke traditie bij het grof vuil te worden gezet', zoals een van hen zegt.

Terwijl vrijwilligers de tafel van koffie en thee voorzien en de organist de liederen van de dienst doorneemt, druppelen de bezoekers binnen. Elsa van Ameijden (93) komt al dertig jaar in de Leeuwenberghkerk. 'Ik behoor gelukkig tot de oudjes die nog kunnen komen. Sommigen zijn daar inmiddels te slecht ter been voor.' Na hartelijke begroetingen van de vele bekenden werpt ze een goedkeurende blik op het programma van de dienst: 'Lekker, er wordt veel gezongen.' Om vervolgens tevreden plaats te nemen in haar eigen speciale stoel met leuningen en kussens; dat zit wat comfortabeler. Tijdens de doopdienst gaat Van Ameijden met de zak rond voor de collecte.

'Deze dienst deed me veel, mijn kinderen zijn hier ook gedoopt', zegt Grietje Kinkhorst (87) na afloop. Sinds de herfst van 1945 zingt zij mee in de Cantorij, en met de sluiting van 'haar' kerk is dat ook afgelopen. 'Best een droevig moment', zegt ze, 'om voor het laatst hier te zingen.' Ach, relativeert een vriendin, als gemeenschapblijven ze toch bij elkaar? 'Gaan we lekker met z'n allen naar de Geertekerk.'

Als pesthuis is de Leeuwenberghkerk gebouwd, maar nooit gebruikt, omdat er na de bouw nooit meer dergelijke epidemieplaatsvonden in de stad. Het gebouw deed dienst als militair hospitaal, tot het in 1678 grotendeels afbrandde. Na de herbouw was het in gebruik als kazerne en als scheikundig laboratorium. Een kerk is het sinds 1929, toen de Utrechtse afdeling van de Nederlandse Protestanten Bond het pand ingrijpend verbouwde; bij die gelegenheid werd de tussenverdieping eruit gesloopt.

Natuurlijk wil het kerkbestuur bij voorkeur religieus-culturele activiteiten in het gebouw zien, nadat de kerkgemeenschap is vertrokken. 'Het liefst zou ik concerten meemaken in de kerk, maar we willen ook een re prijs voor het gebouw', verwoordt bestuurslid Arja Hamburger het dilemma.

Ongeveer tien potenti kopers zijn in de race voor het gebouw. De gemeente Utrecht vindt een horecafunctie voor het pand niet bij voorbaat onwenselijk, maar Hamburger zou graag zien vastgelegd dat er de komende tien jaar niet wordt gewoond, en dat er in die tijd ook geen horecaonderneming wordt gevestigd. Langer dan tien jaar wil het kerkbestuur 'niet over zijn graf heen regeren'.

De verkoop van de kerk is onvermijdelijk. Niet alleen de onderhoudskosten stegen terwijl het aantal bezoekers afnam, ook werd het steeds moeilijker vrijwilligers te werven. Wie wilde koffie schenken, collectes houden of zitting nemen in het bestuur? Het is een lot dat meer kerken treft. Andere kerken in de stad bieden al onderdak aan appartementen (De Martinuskerk aan de Oudegracht) of musea (Van Speelklok tot Pierement). De Vredeskerk in Lombok is sinds kort in gebruik als Diakonaal Centrum en ook de Johannes Kerk in Overvecht staat op de nominatie te worden verkocht.

De Vrijzinnige Hervormden hadden de 75 jaar graag volgemaakt. In de muur van wat nu nog hrk is, willen zij een gedenksteen aanbrengen ter herinnering aan een bijzondere periode.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden