Leerlingen kansen bieden, dat is de grootste opdracht van het onderwijs

Zou het deze twee onderwijsministers lukken om de zeggenschap over het onderwijs terug te krijgen? Dat zou geweldig zijn. Arie Slob en Ingrid van Engelshoven breken dan met het beleid van hun voorgangers, die vleugellam toekeken hoe schoolbesturen het aan hen verstrekte geld besteedden. Want de minister 'gaat daar niet over'. In Nederland gaan de 'raden', zoals de PO-Raad en de VO-Raad over het onderwijs, werkgeversorganisaties met een schimmige status, niet democratisch gekozen, maar niettemin oppermachtig.

Ik heb het nu niet over de lerarensalarissen; het zou een héél goed idee zijn als die weer onder het ministerie vallen. Eerst even over de leerlingen. Leerlingen kansen bieden, dat is de grootste opdracht van het onderwijs.

Doorstroomrecht

Deze week ging het weer eens over het 'doorstroomrecht' voor vmbo's die naar het havo willen. Aanleiding was een onderzoek van de NOS (data komen uit 'Scholen op de kaart'): de verschillen in doorstroomcijfers tussen scholen blijken groot te zijn. Op de ene vmbo-school stroomt de helft van de leerlingen door naar het havo, op andere scholen niemand. Dat is schokkend.

Docenten in het beroepsonderwijs benadrukken dat er helemaal niets mis is met een goede beroepsopleiding. Dat is zo - als je ervoor kiest. Ook mbo-4 geeft toegang tot het hbo. Maar leerlingen zouden de vrije keuze tussen beide routes moeten hebben. Nu heerst willekeur.

Veel scholen stellen harde voorwaarden aan doorstroming, zoals minimaal een 6,8 op het eindexamen en de dreiging dat doorstromende leerlingen van school moeten als ze in 4 havo blijven zitten. Die eisen zouden nodig zijn 'om teleurstellingen bij kinderen te voorkomen'. Je kunt ook zeggen: deze mogelijk zwakke leerlingen drukken het schoolgemiddelde op de prestatielijsten.

Vooroordelen

Minister Slob voelt wel voor het doorstroomrecht. De VO-Raad is - verrassend! - tegen. Voorzitter Paul Rosenmöller wil leerlingen 'niet opleiden voor een kansloze route' en niet toegeven aan 'een toenemende 'opwaartse druk' in de maatschappij'. Hij vindt het vmbo 'in de eerste plaats een voorbereiding op het middelbaar beroepsonderwijs'. Daarmee legt de baas van de VO-Raad zich neer bij een toenemende tweedeling in de maatschappij.

Wat Rosenmöller en 'de scholen' er niet bij zeggen is dat de keuze voor de ene of de andere route sociaal of etnisch bepaald is. Kinderen van autochtone, hoogopgeleide ouders weten vaak hun kind op het havo te krijgen, van migrantenkinderen belandt het merendeel op het vmbo en de meesten daarna in het mbo. Bij de beoordeling of een kind geschikt is voor het havo spelen - vaak onbewust - vooroordelen mee. Daar moeten we vanaf.

In landen waar leerlingen later worden geselecteerd, zoals Frankrijk en Zweden, doen migrantenkinderen het stukken beter. (Zie Maurice Crul: The European Second Generation Compared, 2012) Pubers blijven er langer in een beschermde omgeving, zoals op onze havo/vwo, terwijl wij juist van mbo'ers, de meest kwetsbare leerlingen, verwachten dat zij zelfstandig leren en zelf hun stages regelen.

Opwaarts

Of Rosenmöller het nu leuk vindt of niet, 'opwaarts' is de richting die veel migranten wensen voor hun kinderen. Het vooroordeel dat zij hen niet kunnen steunen bij hun studie is ongegrond, blijkt uit een promotieonderzoek van Sara Rezai. Zij ontdekte dat juist migranten hun kinderen enorm stimuleren en bemoedigen; zij willen dat die het verder brengen dan zijzelf.

Nu de scholen nog. Het is niet aan docenten om te voorspellen hoe een leerling zal presteren, het is aan de leerling om te tonen wat hij of zij kan. Zij kiezen hun toekomst en bepalen hun plafond. Aan een diploma moet je rechten kunnen ontlenen. Go, Arie Slob.

Aleid Truijens is schrijver, literatuurrecensent en biograaf.

Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden