Leeftijd blijkt hét middel in de strijd tegen neo-nazi’s

Jongeren onderwijzen over rechts-extremisme in termen van ‘de piramide van de haat’...

‘Wat verstaan jullie onder sociale uitsluiting?’

‘Onder wátte?’ De klas uit het tweede jaar van vmbo Helicon in Nijmegen kon tot nu toe alles volgen, maar deze term kennen ze niet.

‘Dat je groepen mensen bij school of werk buitensluit’, legt Dimitry Janssen (15) uit. Samen met zijn kompaan Sid staat de derdejaars vmbo’er voor grote dicht beschreven vellen papier. ‘Seksisme’, valt te lezen, evenals ‘discriminatie’, en ‘de piramide van de haat’.

Om die laatste draait het. De gelegenheidsdocenten – slechts een jaar ouder dan de leerlingen voor wie ze staan – leggen uit dat ook grapjes, vooroordelen en onvriendelijke opmerkingen over bevolkingsgroepen aan de basis staan van wat uiteindelijk in rassenhaat en genocide kan uitmonden.

Ze weten waarover ze het hebben, want voor hun scholing tot ‘trainer’ bezochten Dimitry en Sid met 18 klasgenoten de ergste uitwas van rassenhaat: voormalig vernietigingskamp Auschwitz in Polen. De klas luistert ademloos naar hun ervaringen. Vooral waar het persoonlijk wordt, komt het aan.

‘Deze school had echt een probleem’, zegt directeur Bert Kwakkel over de situatie die hij bij zijn aantreden anderhalf jaar geleden aantrof. Een forse groep van 30 tot 50 van de 411 leerlingen kwam duidelijk uit voor extreem-rechtse denkbeelden, een kleine kern zelfs openlijk met nazi-symbolen en -gebaren.

‘Het viel me direct op toen ik hier maatschappijleer gaf’, zegt Lonneke Knegtel, nu docente levensbeschouwing en aanjager van het Respect2all-project. ‘Als ik vroeg waarover ze wilden discussiëren, riepen ze meteen: over de buitenlanders! Omdat die allemaal weg moeten.’ Haar collega Judith Hendriks werd er door nieuwe docenten op gewezen wat ze aan intolerante opmerkingen van leerlingen normaal was gaan vinden.

‘De docenten kwamen er op een gegeven moment zelf niet goed meer uit’, zegt Kwakkel. ‘Toen hebben we mensen van de Interculturele Alliantie (ICA) in de arm genomen.’

Kwakkel koos voor een krachtige afwijzing van de intolerantie en voor een eerlijke bespreking met leerlingen en ouders. Velen van hen waren verbaasd te horen in welke groepen hun kinderen meeliepen. Maar ook leerlingen zelf bleken los te weken van de harde kern. Extreem-rechtse kleding als bomberjacks, Lonsdale-truien en soldatenkistjes werden in die combinatie verboden en zo ontkracht.

Deze week eindigt in de projectweek voor de tweede klas met workshops henna-schilderen, salsa en capoeira. Morgen bezoeken de leerlingen kamp Vught, maar het belangrijkste effect lijkt al bereikt, juist door inzet van leeftijdgenoten. ‘Ze nemen van ons meer aan omdat we van dezelfde leeftijd zijn’, zegt Dimitry. ‘Voor deze groep zijn leeftijdgenoten belangrijker dan feiten’, zegt Hendriks.

‘De nazi’s vormden hier de stoere groep. Velen wilden daar bijhoren’, vertelt docente Ankie Raemakers. ‘Nu iedereen er meer van weet, vinden de meesten het sukkels. Ze zijn hun voedingsbodem kwijt en houden zich gedeisd.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden