Leefsituatie asielzoekers moet beter

De leefsituatie van asielzoekers is vaak erbarmelijk, vindt Eduard Nazarski. De huisvesting is slecht, werken is vrijwel onmogelijk. Er is geld voor verbetering, nu het aantal nieuwe asielzoekers snel afneemt....

Met de spectaculaire afname van het aantal asielaanvragen ligt er voor de overheid een kans de woonomstandigheden voor asielzoekers in Nederland te verbeteren. De noodzaak is groot. Inmiddels wonen maar liefst 30 duizend mensen langer dan drie jaar in een opvangcentrum. Nieuwkomers mogen zich niet als toeschouwer in de samenleving opstellen, zei premier Balkenende in zijn regeringsverklaring. Dat is een goed uitgangspunt, maar staat wel haaks op het huidige opvangbeleid voor asielzoekers. Asielzoekers krijgen nauwelijks mogelijkheden deel te nemen aan het dagelijks leven in Nederland.

Een asielzoekerscentrum is een aparte wereld, waar asielzoekers afgesneden van de rest van Nederland wonen, werken en recreëren. In zijn beroemde boek De Toverberg beschrijft Thomas Mann wat het leven in zo'n afgesloten wereld met mensen kan doen.

Hoofdpersoon Hans Castorp bezoekt voor drie weken zijn neef in een sanatorium in Davos, maar blijft uiteindelijk zeven jaar. De overeenkomsten tussen zijn beschrijving van het leven in het sanatorium en een asielzoekerscentrum zijn frappant. Niet vanwege de overvloedige maaltijden of het mooie uitzicht, maar wel door de monotonie en de manier waarop de tijd een amorf geheel wordt.

Net als bij de bewoners van de Toverberg speelt het hele leven van asielzoekers zich voornamelijk in het centrum af. Mann zei over de Toverberg, tijdens een college aan Princeton University in 1939: 'Het sanatorium is een levenssurrogaat, dat de jonge mens in korte tijd van het werkelijke, actieve leven volslagen vervreemdt'. Het is opzienbarend hoezeer dit beeld van toepassing is op de huidige asielzoekerscentra.

Veel asielzoekerscentra liggen geïsoleerd buiten de bewoonde wereld, waardoor contact tussen asielzoekers en Nederlanders niet vanzelfsprekend is.

Volwassenen ontvangen slechts 39 euro per persoon per week om van te leven en mogen maar drie maanden per jaar werken. Met de grote bezuinigingsslag bij de opvang zijn ook de potjes voor extra cursussen of sport wegbezuinigd. Terwijl een volwassen asielzoeker dus min of meer veroordeeld is tot 'thuisblijven'beschikt hij maar over vijf vierkante meter woonruimte per persoon. Veel mensen delen een kamer met vreemden.

De langetermijn-effecten van zo'n leven zijn groot. Asielzoekers worden ziek, geestelijk en lichamelijk. Ze verliezen hun zelfredzaamheid, hun kennis en vaardigheden. Allemaal eigenschappen die mensen juist hard nodig hebben om hun leven straks weer op te bouwen, in Nederland of elders.

Asielzoekerscentra zijn er om mensen op te vangen gedurende de behandeling van hun asielverzoek. De uitdaging voor het opvangbeleid is om mensen, die voor hun toekomst compleet afhankelijk zijn van de overheid, toch eigen verantwoordelijkheid te geven en hen te stimuleren zelfstandig te leven.

Welke eisen stelt dit aan de opvang? In de eerste plaats moet een opvangcentrum in de bewoonde wereld liggen. Dicht bij het buurthuis of de bibliotheek, als een 'normale'voorziening. De grootte van het centrum moet in overeenstemming zijn met de omvang van de gemeente of wijk waarin het ligt. Daardoor kan de wisselwerking tussen bewoners van het centrum en de omgeving (bewoners, verenigingen, instellingen) op natuurlijke wijze tot stand komen en ook stand houden.

De protesten rondom de sluitingen van asielzoekerscentra lieten ook zien hoe goed het contact tussen lokale bewoners en asielzoekers kan zijn. Samen met gemeentebesturen zou het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers naar creatieve oplossingen kunnen zoeken waar zowel asielzoekers als lokale bewoners bij gebaat zijn.

Te denken valt aan het gebruik van gemeenschappelijke ruimtes in een centrum voor zowel asielzoekers als Nederlanders voor sport of andere recreatieve activiteiten. Of een crèche waar kinderen van zowel asielzoekers als Nederlanders terecht kunnen.

Permanent in de wachtkamer zitten is geen perspectief. Als de asielprocedure na een half jaar nog loopt, moeten mensen Nederlands leren, meer dan drie maanden per jaar kunnen werken (dus zelf bijdragen in de opvang-kosten!) en een opleiding kunnen volgen. Kortom: kunnen léven.

Ook bínnen een centrum kunnen de nodige verbeteringen worden doorgevoerd, gericht op leefbaarheid en veiligheid. Meer privacy, tenminste een aparte kamer voor ouders en voor kinderen en meer keukens en sanitair zodat mensen dit niet met tientallen tegelijk hoeven te delen. Daarbij moeten asielzoekers zelf meer zeggenschap en verantwoordelijkheid krijgen in het beheer van het centrum, bijvoorbeeld via bewonersraden.

Als we blijven volhouden dat asielzoekers jarenlang alleen als toeschouwer in ons land mogen wonen, moeten we niet verbaasd opkijken als we over enkele jaren veel gehospitaliseerde mensen in de marge van de samenleving zullen zien. Mensen die net als de inwoners van de Toverberg 'van het werkelijke actieve leven volslagen zijn vervreemd'. Dat is onaanvaardbaar en in het geheel niet nodig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden