Leefbaren doen een boekje open

Oud-leden van Leefbaar Utrecht zijn openhartig in een boek dat morgen verschijnt. Broos Schnetz was een ‘dictator’ en Toon Gispen een ‘rat’....

De voormalige Utrechtse Leefbaren nemen nog steeds geen blad voor de mond: voormalig partijvoorzitter Broos Schnetz wordt door sommigen een dictator genoemd en een collega omschrijft oud-Leefbaar Utrecht-wethouder Toon Gispen als een rat, van wie je elk moment een dolk in de rug kunt krijgen.

Schrijver Ed van Eeden kreeg van Schnetz en Gispen de opdracht de roerige geschiedenis van de stadspartij Leefbaar Utrecht vast te leggen. Morgen krijgt oud-burgemeester Annie Brouwer het eerste exemplaar uitgereikt van Leefbaar Utrecht – Acht jaar vernieuwing en beroering in de Utrechtse politiek (1998-2006).

Van Eeden heeft in 286 pagina’s 26 direct betrokkenen aan het woord gelaten over de opkomst en neergang van de partij ‘die was ontstaan uit een gemeenschappelijke woede over wat er in de stad gebeurde’. Het was een beginpunt voor de ‘nieuwe politiek’ die dichter bij de burger wilde staan. Het is een ontluisterend verslag geworden, en niet alleen vanwege het gretige moddergooien. Bijna geen van de Leefbaren van toen zijn nog vrienden van elkaar. Schnetz en oud-wethouder Walther Lenting zijn inmiddels lid van de PvdA.

De partij was ontstaan uit ergernis over een groots plan voor het stationsgebied en een busbaan. Voor partijleider Henk Westbroek speelde een vete met een andere lokale horecaondernemer een rol, die volgens Westbroek ten onrechte bevoordeeld werd door de ‘oude’ politiek. Leefbaar Utrecht was aanvankelijk een stelletje ongeregeld dat overal tegen was. Veel leden zaten er ook vanwege een persoonlijk issue, zoals een mogelijke weg in hun achtertuin of een bouwplan voor hun deur.

In 1998 werd de partij met 9 zetels meteen de grootste van de stad. In de oppositie maakten ze een eind aan de gezapige sfeer in de Utrechtse raad; met Henk Westbroek in de hoofdrol, die geregeld hard op de man speelde. In 2000 behaalde de partij bij vervroegde verkiezingen maar liefst 14 van de 45 zetels. Zij ging besturen. Zo veranderde Leefbaar Utrecht, menen veel betrokkenen, geleidelijk in een ‘gewone’ partij, waarvan de wethouders liever zouden luisteren naar ambtenaren dan naar burgers. Juist een Leefbaar Utrecht-wethouder loodste plannen voor het nieuwe stationsgebied door de raad. Plannen die volgens betrokkenen nauwelijks verschillen van het plan waartegen de partij voorheen zo ageerde.

Breekpunt werd de landelijke opkomst en ondergang van de Leefbaar-beweging. Na de moord op Pim Fortuyn in 2002 stapte Henk Westbroek uit de Utrechtse politiek. Bij de verkiezingen van 2006 behaalde Leefbaar Utrecht slechts 3 zetels.

Volgens sommige (ex-)leden heeft Leefbaar Utrecht wel degelijk veel bereikt; een transparantere bestuurscultuur, meer inspraak voor bewoners en goede verslaafdenopvang in de stad. Daarvoor heeft, volgens hen, de toenmalige PvdA-wethouder Hans Spekman ten onrechte alle credits gekregen. Andere geïnterviewden concluderen: het enige dat Leefbaar Utrecht aan de stad heeft bijgedragen is het fenomeen Culturele Zondagen. Die door deze partij ingevoerde evenementen in de stad, een aantal per jaar, blijken een groot succes.

Volgens Hans Spekman echter heeft Leefbaar Utrecht wel degelijk invloed gehad op andere politieke partijen, vooral op het punt van het betrekken van de burgers bij de politiek. ‘Ook ik was tegen de regenteske houding van de meeste bestuurders’, zegt Spekman. ‘Mede door Leefbaar Utrecht kregen kaderleden in de PvdA die een dergelijke benadering voorstonden een betere positie in hun partij.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden