'Leefbaar Utrecht bestuurt stad als café'

Leefbaar Utrecht is zes maanden aan de macht. Soms gaat het er hard aan toe. Zo kreeg een wethouder vanaf het vakantieadres van Henk Westbroek harde kritiek....

Van onze medewerker Philip van de Poel

'Als ik had geweten dat het zó erg zou zijn, was ik zelf cultuurwethouder geworden.' Leefbaar Utrecht-fractieleider Henk Westbroek steekt zijn ongenoegen over wethouder Kees Verhoef (Burger & Gemeenschap) niet onder stoelen of banken. Een bestuurder die aan de leiband loopt van 'subsidievreters' uit het kunstcircuit, begaat in Westbroeks ogen een politieke doodzonde.

Wat er ook veranderd moge zijn door het aantreden van Leefbaar Utrecht (LU) als bestuurspartij, in de raadszaal weerklinkt nog geregeld onparlementair taalgebruik. 'Henk is Henk', zuchten coalitiegenoten CDA, PvdA, VVD en Burger & Gemeenschap wanneer Westbroek weer eens ouderwets uit zijn slof schiet.

Voor LU, met veertien zetels bijna dubbel zo groot als menig andere raadsfractie, is Westbroeks optreden een voorbeeld van een nieuwe bestuurscultuur. Partijfracties hoeven zich niet langer aan te schurken tegen de eigen wethouders of het college. Of het nu oppositie- of coalitiefracties zijn, weerwerk uit de raad verdient applaus. 'Buiten de college-afspraken is het vrij schieten', stelt Westbroek.

Dat 'leefbare' dualisme is volgens oppositiewoordvoerder Robert Giesberts (GroenLinks) gebakken lucht. Als Westbroek en de zijnen vrij schieten, is de oppositie het doelwit. 'De houding van LU is: wie niet voor ons is, is tegen ons', oordeelt Giesberts. 'Het toont de kleinheid van de partij, dat ze niet tegen kritiek kan.'

Coalitiegenoot VVD houdt het op onwennigheid. Deelname aan een college van vijf partijen betekent compromissen sluiten. Voor LU, dat zich in de oppositiebanken profileerde door polarisatie, is dat wennen. 'Zij leert nu dat besturen pijn lijden is', zegt VVD-fractieleider Albert van den Bosch.

In de eerste zes maanden op het bestuurspluche heeft LU zich volgens Van den Bosch ontpopt als een loyale, maar lastige coalitiegenoot. 'Zakelijke conflicten worden snel persoonlijk gemaakt, alsof je LU niet aardig meer vindt', zegt Van den Bosch. 'Soms gaat Westbroek op de persoonlijke, intimiderende toer. Dat straatvechten zit in zijn karakter.'

Henk is het politieke geweten van de partij, reageert LU-partijvoorzitter Broos Schnetz. 'Hij verwoordt dat in een unieke stijl, waarbij hij de grenzen opzoekt en er soms overheen kukelt. Daarmee krijgt hij niet alle handen op elkaar, maar het is een politieke stijl die door de kiezer is gehonoreerd.'

Hoezeer Westbroeks politieke stijl de gemoederen kan verhitten, bewees onlangs het debat over de nieuwbouw van Muziekcentrum Vredenburg en popzaal Tivoli. De Tivoli-directie uitte in de media haar verontrusting over de voortgang van het project en dreigde met juridische stappen. Ontstemd liet Westbroek daarop doorschemeren dat de directie beter kon omzien naar een andere baan. Het meningsverschil is inmiddels uit de wereld geholpen.

Gebeurtenissen als deze worden door de oppositie aangegrepen om LU te betichten van 'achterkamertjespolitiek'. Een pikante aanklacht, want als oppositiepartij had LU een monopolie op die term. 'Als je iets wilt in Utrecht moet je eerst met Broos en Henk praten', beweert oud-GroenLinks-wethouder Jan van Leijenhorst. 'LU denkt de stad als een café te kunnen runnen.'

Horeca-ondernemer Schnetz raakt getergd wanneer opponenten zijn zakelijk en politiek handelen op één lijn stellen. Het tijdschrift Carp dat hem afschilderde als 'de Raspoetin van Utrecht' kan rekenen op een procedure bij de Raad voor de Journalistiek.

'Ik ben een politiek geprofileerd partijvoorzitter in de traditie van Felix Rottenberg', zegt Schnetz. Toen hij na de verkiezingen de onderhandelingen leidde, stelde hij zich naar eigen zeggen op als 'peetvader van het college'. 'Waar nodig heb ik achter de schermen brandjes geblust, maar ik doe niets zonder mandaat van de partij.'

Als LU lichtgeraakt is, is dat volgens Schnetz niet uit persoonlijk ressentiment, maar uit ideologische bevlogenheid. De partij heeft zichzelf de ambitieuze taak opgelegd om het stadsbestuur grondig te hervormen: meer invloed voor de burger, meer bestuurlijke daadkracht en minder bureaucratie.

Over de verworvenheden van zes maanden 'leefbare' revolutie zijn de meningen verdeeld. Waar de oppositie een armzalig samenraapsel ziet van oud beleid en onbekookte plannen, spreekt Schnetz van een flitsende start. De wijkraden die de burger meer zeggenschap moeten geven staan in de steigers, het verzet tegen het rekeningrijden is uitbetaald in klinkende munt en er komt een referendum over de opknapbeurt van het stationsgebied - zij het met een jaar vertraging.

'De werkelijkheid is stroperig', verzucht Westbroek over dat uitstel. De stroperigheid komt volgens hem voort uit de wrijving die aanvankelijk bestond tussen het nieuwe college en het ambtelijk apparaat. Door zwak optreden van voorgaande colleges, aldus LU, veranderde de ambtelijke top in een zelfstandige machtsfactor die niet wordt gehinderd door democratische controle. Topambtenaren zouden na verkiezingen net als in de VS ontslag moeten nemen, vindt Westbroek. De nieuwe stadsregering mag dan besluiten hen al of niet weer aan te nemen.

Het opschudden van de ambtenarij verliep niet zonder slag of stoot. Nog steeds wordt Westbroek er boos om. 'Er waren ambtenaren die weigerden hun mobiele nummer aan de nieuwe wethouders te geven. De wethouders moeten maar een afspraak via de secretaresse maken. Zulke ambtenaren hebben we te verstaan gegeven dat ze beter meteen de Ziektewet in kunnen.'

Volgens een ambtenaar die anoniem wil blijven, draait LU oorzaak en gevolg om. Door het verbale geweld van LU ontstond een sfeer van angst en afrekening die menigeen de hakken in het zand deed zetten. 'Je voelt je aangetast in je ambtelijke integriteit en deskundigheid.' In Westbroeks visie krijgen die ambtelijke kwaliteiten juist alle kans. 'Ambtenaren hoeven geen onzinrapportjes meer te schrijven die in een bureaula belanden. Heel motiverend.'

VVD-voorman Van den Bosch neemt de grote woorden van LU met een korrel zout. Bij alle bestuurlijke vernieuwingsdrang betoont LU zich, volgens Van den Bosch, zeer behendig in het traditionele politieke spel. 'Henk en Broos zijn machtsdenkers', gelooft Van den Bosch.

Voor die machiavellistische kwaliteiten zijn de liberalen LU zelfs dankbaar. 'De laatste tien jaar is de stad slecht bestuurd door behoudend linkse colleges. Sinds de komst van LU is er een modern, collegiaal bestuur. LU is erin geslaagd dat linkse blok kapot te maken; dat heeft de VVD nooit kunnen bereiken.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden